to 

to 

CO 

en 


THE  LIBRARY 

OF 

THE  UNIVERSITY 

OF  CALIFORNIA 


IN  MEMORY  OF 

PROFESSOR  WILLIAM  MERRILL 

AND 

MRS.  IMOGENE  MERRILL 


^/; 


.^.'t^^L-c^^ 


/U^i^Z-^^M^   ^'^'^^ 


fErr.  LMtr- 


<ir|}e  Stuticnts'  Scries  of  ILatin  (Classics 


^ELECTIONS 

FROM  THE  LETTERS 

THE    YOUNGER    PLINY 

EDITED  — »~ 

WITH  NOTES  AND  INTRODUCTION 
BY 

SAMUEL   BALL   PLATNER 

Professor  of  Latin  in   the    Western   Reserve  University 


LEACH,  SHEWELL,   AND   SANBORN 

BOSTON       NEW  YORK      CHICAGO 
1894 


JTije  StutiEuts'  Series  of  ILatin  Classics 
SELECTIONS 

FROM  THE  LETTERS 

OF 

THE    YOUNGER    PLINY 

EDITED 

WITH  NOTES  AND  INTRODUCTION 

BY 

SAMUEL   BALL   PLATNER 

Pkofessob  of  Latin  in   thk   Westken   Besebye  Univeesitt 


LEACH,  SHEWELL,  AND   SANBORN 

BOSTON       NEW  YORK      CHICAGO 
1894 


GIFT 

COPYKIGHT,   l894, 

By  SAMUEL  BALL  PLATNEE. 


iSTorfaJooti  ^rtss : 

J.  S.  Gushing  &  Co.  —  Berwick  &  Smith. 

Boston,  Mass.,  U.S.A. 


PREFACE. 


Too  little  attention  is  usually  paid  to  the  Latin  of  the  Silver 
Age,  in  our  colleges,  and  certainly  some  of  the  time  for  sight 
reading  may  profitably  be  devoted  to  the  most  interesting  corre- 
spondence of  the  Younger  Pliny.  He  represents  Roman  culture 
at  the  period  of  perhaps  its  highest  development,  and  his  letters 
give  us  an  insight  into  the  life  and  thoughts  of  a  thorough 
Roman  gentleman.  The  low  opinion,  which  usually  obtains, 
with  regard  to  the  conditions  of  life  at  the  close  of  the  first 
century  needs  to  be  corrected  by  looking  at  the  other  side  of 
the  picture. 

The  notes  have  two  objects  in  view,  — 

FiV.s/.  For  sight  reading,  they  are  intended  to  tell  nothing 
which  can  be  better  arrived  at  with  the  aid  of  the  instructor 
without  taking  up  a  disproportionate  amount  of  time,  and  are 
limited  to  giving  the  simple  meaning  of  the  words.  As  the 
letters  should  be  read  in  regular  order,  no  word  is  explained 
twice,  except  for  some  special  reason. 

Second.  Some  instructors  have  pursued  the  following  method : 
They  tell  the  class  to  read,  without  using  a  dictionary,  as  much 
as  they  can  in  the  usual  time  allotted  to  preparing  their  lessons. 
They  thus  cover  much  more  than  when  they  study  in  the  usual 
way.     In  the  class,  the  instructor  goes  over  the  whole  carefully, 


ivi681836 


PREFACE. 

explaining  unfamiliar  words,  idioms,  etc.  This  book  is  intended 
to  facilitate  such  work,  where  it  is  desirable  to  read  a  consider- 
able amount  rapidly. 

The  text  is  that  of  Keil  (ed.  minor;  reprinted,  Leipsic,  1892). 

S.  B.  P. 

Western  Reserve  University, 

September,  1894. 


INTRODUCTION. 


The  value  and  success  of  sight  reading  depend  largely  upon 
the  skill  of  the  instructor.  Properly  employed,  it  is  the  most 
valuable  of  all  class-room  exercises.  Its  purpose  is  to  accustom 
the  pupil  to  catch  the  general  drift  of  tlie  sentence  from  the 
reading  of  the  Latin,  and  then  to  cultivate  that  quickness  of 
apprehension  which  enables  'him  to  grasp  its  details.  In  no 
other  way  can  the  Latin  words  be  made  to  represent  so  effec- 
tively a  definite  concept  to  the  student's  eye  and  mind. 

The  way  to  read  Latin  at  sight  is  first  to  read  the  Latin 
itself  aloud,  slowly  and  distinctly,  paying  especial  attention  to 
the  correct  pronunciation  of  each  word,  and  the  proper  combi- 
nation of  words  according  to  their  sense.  If  it  is  evident  that 
the  student  has  failed  to  understand,  in  a  general  way,  the 
interdependence  of  the  words,  the  instructor  should  either  read 
it  himself,  or,  better  still,  correct  the  previous  reading  and  have 
the  student  read  again  and  again  until  he  gets  it  right. 

Then,  for  a  time,  a  translation  should  be  made. 

The  student  must  keep  in  mind,  as  he  reads  the  Latin,  the 
principal  elements  of  sentence  construction,  and  endeavor,  as 
he  reads,  to  discover  these  elements  in  the  sentence  before  him. 
The  difficulty  with  most  students  is  that  their  preparation  has 
been  so  deficient  that  they  have  no  tliorough  command  of  the 
ordinary  forms.  They  do  not  recognize  a  genitive  at  once  as 
such,  nor  a  subjunctive  as  a  subjunctive.  This  familiarity  with 
forms  must  be  attained  before  one  can  be  very  successful  in 


VI  INTRODUCTION. 

quickly  interpreting  a  Latin  sentence.  A  student  whose  mas- 
tery of  forms  is  reasonably  good  will  have  little  diificulty  in 
seeing  their  relation. 

Now  comes  in  the  skill  and  judgment  of  the  instructor.  He 
must  detect  at  once  just  what  point  in  each  clause  baffles  the 
student,  and  suggest  the  explanation  in  that  way  which  will 
best  accomplish  the  desired  enlightenment.  It  goes  without 
saying,  that  unfamiliar  words  must  be  immediately  explained, 
but  the  student  can  usually  be  made  to  reach  their  meaning  in 
some  better  way  than  by  directly  telling  him.  All  the  resources 
of  the  instructor's  pedagogical  experience  and  powers  of  sug- 
gestiveness  will  be  needed  here. 

At  the  very  outset,  the  student  must  be  made  to  appreciate 
the  Latin  order  of  words,  and  taught  to  recognize  the  principles 
which  govern  it.  It  will  probably  be  found  that  the  best  way 
to  accustom  the  student  to  the  Latin  order  is  to  read  the  Latin 
over  and  over,  both  before  and  after  translation,  until  the  real 
relations  of  the  words  are  impressed  upon  his  mind.  Further, 
the  student  must  be  trained  to  note  the  salient  points  of  each 
sentence  or  clause,  and  to  hold  in  suspense  all  modifying  expres- 
sions until  the  skeleton  is  clearly  seen.  Many  students  stop 
short  because  they  do  not  see  the  use  of  some  adverb  or  adjec- 
tive, instead  of  looking  first  for  the  main  structure  of  the  clause. 
Only  after  this  is  plain,  should  the  student  try  to  discover  what 
modifying  words  attach  themselves  to  subject  or  predicate,  let- 
ting the  Latin  order  guide  him  as  much  as  possible.  After  a 
little  practice,  with  this  in  mind,  the  words  will  unconsciously 
group  themselves  before  his  eye. 

These  principles  can  be  made  plain,  by  a  skilful  instructor, 
in  a  short  time.  He  should  also,  at  the  beginning,  call  the 
attention  of  the  students  to  the  more  common  peculiarities  of 
Pliny's  style,  that  they  may  be  on  the  watch  for  them. 


BOOK    I. 


VI. 


Pliny  has  been  hunting,  but  taking  his  writing  implements  with  him, 
has  been  more  successful  with  them  than  with  the  spear. 

C.  PLINIUS  CORNELIO  TACITO  SUO  S. 

Ridebis,  et  licet  rideas.     Ego  ille  queni  iiosti  apros    i 
tres    et   quidem    pulcherrimos    cepi.       Ipse?    inquis. 
Ipse;  lion  tamen  iit  omnino  ab  inertia  mea  et  quiete 
discederem.       Ad   retia    sedebam :    erat    in    proximo 
non  venabulum  aut  lancea,  sed  stilus  et  pugillares  : 
meditabar  aliquid  enotabamque,  ut,  si  manus  vacuas, 
plenas  tamen  ceras  reportarem.     Non  est  quod  con-    2 
temnas  hoc  studendi  genus.      Mirum   est  ut  animus 
agitatione  motuque  corporis  excitetur.     lam  undique 
silvae  et  solitudo  ipsumque  illud  silentium,  quod  vena- 
tioni  datur,  magna  cogitationis  incitamenta  sunt.    Pro-    .-^ 
inde  cum  venabere,  licebit  auctore  me  ut  panarium 
et  lagunculam  sic  etiam  pugillares  feras.     Experieris 
non  Dianam  magis  montibus  quam  Minervam   iner- 
rare.     Vale. 

VI.  S  =  salutem  dicit:  greeting.  1.  apros:  wild  boars.  —  retia : 
nets.  —  venabulum:  hunting  spea;-.  —  pugillares :  writing  tablets. 
—  ceras:  inhU-ts.  :'..  panarium  et  lagunculam:  bread  basket  and 
ivine  Jiask. 

1  B 


C.  PLINI 


IX. 


The  countless  things  that  take  up  one's  time  daily  in  the  city  are 
profitless.  Pliny  praises  the  quiet  and  leisure  of  his  country 
retreat,  and  its  opportunities  for  study. 

C.  PLINIUS  MINUTIO  FUNDANO  SUO  S. 

1  Mirum  est  quam  singulis  diebus  in  urbe  ratio  aut 
constet  aut  con  stare  videatur,  pluribus  cunctaque  non 

2  constet.  Nam  si  quern  interroges  ^hodie  quid  egisti?', 
respondeat  ^officio  togae  virilis  interfui,  sponsalia  aut 
nuptias  frequentavi,  ille  me  ad  signandum  testamen- 
tum,  ille  in  advocationem,  ille  in  consilium  rogavit.^ 

3  Haec  quo  die  feceris  necessaria,  eadem,  si  cotidie  fecisse 
te  reputes,  inania  videntur,  multo  magis  cum  secesseris. 
Tunc  enim  subit  recordatio  ^quot  dies  quam  frigidis 

4  rebus  absumpsi ! '  Quod  evenit  mihi,  postquam  in  Lau- 
rentino  meo  aut  lego  aliquid  aut  scribo  aut  etiam  cor- 

5  pori  vaco,  cuius  f ulturis  animus  sustinetur.  Nihil  audio 
quod  audisse,  nihil  dico  quod  dixisse  paeniteat :  nemo 
apud  me  quemquam  sinistris  sermonibus  carpit,  nemi- 
nem  ipse  reprehendo,  nisi  tamen  me,  cum  parum  com- 
mode scribo ;  nulla  spe,  nullo  timore  sollicitor,  nullis 
rumoribus  inquietor :    mecum  tantum  et  cum  libellis 

6  loquor.  O  rectam  sinceramque  vitam,  o  dulce  otium 
honestumque  ac  paene  omni  negotio  pulchrius  !      O 

IX.  1,  ratio  .  .  .  constet:  the  account  balances;  a  commercial 
term.  — pluribus:  sc.  diebus.  —  cuncta:  sc.  ratio.  2.  officio  togae 
virilis :  the  ceremony  of  assuming  the  toga  of  a  man.  —  sponsalia : 
betrothal.  3.  inania :  profitless.  —  secesseris :  have  gone  into  the 
country.  4.  Laurentino  meo:  villa  at  Laurentum,  a  town  in  La- 
tium.  —  corpori  vaco  =  corpus  euro.  —  fulturis:  strengthening. 
6.  carpit:  slanders.  — 'gdituva.  commode:  badly. 


EPISTULAliUM   I.  9,  12. 

mare,  o  litus,  verum  secretuiiique  fiova-tlov,  quam  multa 
invenitis,  quam  multa  dictatis  !  Proinde  tu  quoque 
strepitum  istum  inanemque  discursum  et  multum  in- 
eptos  labores,  ut  primum  fuerit  occasio,  relinque  teque 
studiis  vel  otio  trade.  Satius  est  enim,  ut  Atilius 
noster  eruditissime  simul  et  facetissime  dixit,  otiosum 
esse  quam  nihil  agere.     Vale. 


XII. 

Loss  to  the  state  by  the  death  of  Corellius  Rufus,  and  Pliny's  grief 
increased  by  the  fact  that  it  was  suicide.  Corellius'  life  described. 
An  interview  between  Corellius  and  Pliny.  The  circumstances  of 
his  suicide,  and  Pliny's  reflections  thereon, 

C.  PLINIUS  CALESTRIO  TIRONI  SUO  S. 

lacturam  gravissimam  feci,  si  iactura  dicenda  est    i 
tanti  viri  amissio.    Decessit  Corellius  Rufus,  et  quidem 
sponte,  quod  dolorem  meum  exulcerat.     Est  enim  luc- 
tuosissimum  genus  mortis  quae  non   ex  natura   nee 
fatalis  videtur.     Nam  utcumque   in   illis   qui   morbo    2 
liniuntur  magnum  ex  ipsa  necessitate  solacium  est,  in 
iis  vero  quos  arcessita  mors  aufert  hie  insanabilis  dolor 
est,  quod  creduntur  potuisse  diu  vivere.     Corellium    3 
quidem  summa  ratio,  quae  sapientibus  pro  necessitate 
est,  ad  hoc  consilium  compulit,  quamquam  plurimas 

IX.  0.  |iov<reiov:  haunt  of  the  Muses,  i.e.  place  for  study.  7.  stre- 
pitum: (Un  of  the  r/??/.  —  multum:  very .  — ineptos :  unprofitable. 
8.  Satius:  better.  — otioanm:  free  from  the  business  of  .*<tate. 

XII.  1.  lacturam:  /os.s.  —  amissio :  bereavemetit. —  BT^onte:  volun- 
tariltf.  —  exulcerat :  af/yravates.  —  luctuosissimum :  mo.st  mournful. 
—  fatalis:  iiieritahle.  2.  utcumque:  «ome/tozt).  — arcessita:  volun- 
tary. —  insanabilis :  incurable. 


4  C.  PLINI 

Vivendi  causas  habentem,  optimam  conscientiam,  opti- 
mam  famam,  maximam  auctoritatem,  praeterea  filiam 
uxorem  nepotem  sorores,  interque  tot  pignora  veros 

4  amicos.  Sed  tarn  longa,  tarn  iniqua  valitudine  con- 
flictabatur  ut  haec  tanta  pretia  vivendi  mortis  rationi- 
bus  vincerentur.  Tertio  et  tricensimo  anno,  ut  ipsum 
audiebam,  pedum  dolore  correptus  est.  Patrius  hie 
illi:   nam  plerumque  morbi  quoque  per  successiones 

5  quasdam,  ut  alia,  traduntur.  Hunc  abstinentia  sanc- 
titate,  quoad  viridis  aetas,  vicit  et  f regit;  novissime 
cum  senectute  ingravescentem  viribus  animi  sustine- 

6  bat,  cum  quidem  incredibilis  cruciatus  et  indignissima 
tormenta  pateretur.  lam  enim  dolor  non  pedibus 
solis,  ut  prius,  insidebat  sed  omnia  membra  perva- 
gabatur.    Veni  ad  eum  Domitiani  temporibus  in  subur- 

7  bano  iacentem.  Servi  e  cubiculo  recesserunt :  habebat 
hoc  moris,  quotiens  intrasset  fidelior  amicus;  quin 
etiam    uxor,    quamquam    omnis  secreti    capacissima, 

8  digrediebatur.  Circumtulit  oculos  et  ^  cur '  inquit  '  me 
putas  hos  tantos  dolores  tam  diu  sustinere  ?  ut  scilicet 
isti  latroni  vel  uno  die  supersim.'  Dedisses  huic 
animo  par  corpus,  fecisset  quod  optabat.  Adfuit 
tamen  deus  voto,  cuius  ille  compos,  ut  iam  securus 
liberque  morituriis,  multa  ilia  vitae  sed  minora  retimi- 

9  cula  abrupit.  Increverat  valitudo,  quam  temperantia 
mitigare  temptavit,  perseverantem  constantia  fugit. 
Iam  dies  alter  tertius  quartus :  abstinebat  cibo.    Misit 

Xn.  3.  pignora:  relatives.  4.  iniqua:  severe.  —  pedum  dolore: 
gout.  5.  quoad  viridis  aetas:  as  long  as  he  was  young  and  vigorous. 
—  ingravescentem:  sc.  dolorem,  increasing.  6.  cruciatus:  pain.— 
suburbano:  cf.  Laurentino,  Ep.  I.  9.  4.  7.  cubiculo:  room.  —  hoc 
moris:  this  custom.  8.  latroni:  robber,  i.e.  Domitian.  —  Dedisses: 
sc.  si  dedisses.  —  cuius  compos :  having  obtained  which. 


EPISTULARUM   I.  12.  O 

ad  me  uxor  eius  HispuUa  communem  amicum  C.  Ge- 
minium  cum  tristisimo  nuntio,  destinasse  Corellium 
mori  nee  aut  suis  aut  liliae  precibus  flecti,  solum  super- 
esse  me  a  quo  revocari  posset  ad  vitam.  Cucurri:  lo 
perveneram  in  proximum,  cum  mihi  ab  eadem  His- 
puUa lulius  Atticus  nuntiat  nihil  iam  ne  me  quidem 
inpetraturum  :  tam  obstinate  magis  ac  magis  induru- 
isse.  Dixerat  sane  medico  admoventi  cibum  KCKpn^a, 
quae  vox  quantum  admirationis  in  animo  meo  tantum 
desiderii  reliquit.  Cogito  quo  amico,  quo  viro  caream.  ii 
Implevit  quidem  annum  septimum  et  sexagensimum, 
quae  aetas  etiam  robustissimis  satis  longa  est :  scio. 
Evasit  perpetuam  valitudinem  :  scio.  Decessit  super- 
stitibus  suis,  florente  re  publica,  quae  illi  omnibus  suis 
carior  erat :  et  hoc  scio.  Tamen  tamquam  et  iuvenis  12 
et  firmissimi  mortem  doleo,  doleo  autem,  licet  me  inbe- 
cillum  putes,  meo  nomine.  Amisi  enim,  amisi  vitae 
meae  testem  rectorem  magistrum.  In  summa,  dicam 
quod  recenti  dolore  contubernali  meo  Calvisio  dixi, 
*  vereor  ne  neglegentius  vivam.'  Proinde  adhibe  sola-  13 
cia  mihi,  non  haec  '  senex  erat,  infirmus  erat '  (haec 
enim  novi),  sed  nova  aliqua,  sed  magna,  quae  audie- 
rim  numquam,  legerim  numquam.  Nam  quae  audivi, 
quae  legi,  sponte  succurrunt,  sed  tanto  dolore  supe- 
rantur.     Vale. 

XII.  9.  destinasse:  had  determined.  10.  in  proximum:  almost 
to  his  /lo^/.sr.  — indumisse:  become  hardened  (in  his  purpose).  — admo 
venti:  (j iv in;/.  — K^KpiKa:  I  have  decided.  11.  superstitibus  suis: 
leaving  a  family  to  survive  him.  12.  meo  nomine:  on  my  own 
account.— rector:  ginde.  —  In.  svLmms,:  Jin((l/t/.  —  con%VLbemali:  com- 
panion.    13.  aAbilae:  furtiish.  —  succurrunt:  occur  to  my  mind. 


C.  PLINI 


XXII. 


Pliny  is  detained  in  the  city  by  the  illness  of  Titus  Aristo.  He 
describes,  in  laudatory  terms,  Aristo's  life,  learning,  and  elo- 
quence. Aristo 's  long  sickness,  and  final  determination  not  to 
commit  suicide.    Pliny's  anxiety  prevents  his  working. 

C.  PLINIUS  CATILIO  SEVERO  SUO  S. 

1  Diu  iam  in  urbe  haereo,  et  quidem  attonitus.  Per- 
turbat  me  longa  et  pertinax  valitudo  Titi  Aristonis, 
quein  singulariter  et  miror  et  diligo.  Nihil  est  enim 
illo  gravius,  sanctius,  doctius,  ut  mihi  non  unus  homo 
sed  litterae  ipsae  omnesque  bonae  artes  in  uno  homine 

2  summum  pericnlum  adire  videantur.  Quam  i3eritus 
ille  et  privati  iuris  et  publici !  quantum  rerum,  quan- 
tum exemplorum,  quantum  antiquitatis  tenet !  Nihil 
est  quod  discere  velis,  quod  ille  docere  non  possit: 
mihi  certe,  quotiens  aliquid  abditum  quaero,  ille  the- 

3  saurus  est.  Iam  quanta  sermonibus  eius  fides,  quanta 
auctoritas,  quam  pressa  et  decora  cunctatio !  quid  est 
quod  non  statim  sciat  ?  Et  tamen  plerumque  haesitat, 
dubitat  diversitate  rationum,  quas  acri  magnoque  iu- 
dicio  ab  origine  causisque   primis   repetit,  discernit, 

4  expendit.  Ad  hoc  quam  parens  in  victu,  quam  modi- 
cus  in  cultu !  Soleo  ipsum  cubiculum  eius  ipsumque 
lectum    ut    imaginem    quandam    priscae    frugalitatis 

5  aspicere.     Ornat  haec  magnitudo  animi,  quae  nihil  ad 

XXII.  1.  haereo:  have  been  A;ep^  —  attonitus :  in  a  state  of 
atorm.  —  pertinax :  persistent.  —  sanctius:  /Hirer.  —  litterae :  litera- 
ture. 2.  exemplorum:  precedent.?.  —  antiquitatis :  knoivledqe  of 
antiquity.  —  abditum :  abstruse.  —  thesaurus  :  storehouse  of  informa- 
tion. 3.  pressa:  modest.  —  cunctatio:  /ie.si^afion.  — discernit,  expen- 
dit: discriminates  and  weighs.     4.  victu  :  living. 


EPISTULARUM   I.   22.  7 

ostentationem,  omnia  ad  conscientiam  refert  recteque 
facti  non  ex  populi  sermone  mercedem  sed  ex  facto 
petit.  In  summa  non  facile  quemquam  ex  istis  qui  6 
sapientiae  studium  habitu  corporis  praeferunt„  huic 
viro  comparabis.  Non  quidem  gymnasia  sectatur  aut 
porticus  nee  disputationibus  longis  aliorum  otium 
suumque  delectat,  sed  in  toga  negotiisque  versatur, 
multos  advocatione,  plures  consilio  iuvat.  Nemini  7 
tamen  istorum  castitate,  pietate,  iustitia,  fortitudine 
etiam  primo  loco  cesserit.  Mirareris,  si  interesses,  qua 
patientia  hanc  ipsam  valitudinem  toleret,  ut  dolori 
resistat,  ut  sitim  differat,  ut  incredibilem  febrium  ar- 
dorem  immotus  opertusque  transmittat.  Nuper  me  8 
paucosque  mecum  quos  niaxime  diligit  advocavit 
rogavitque  ut  medicos  consuleremus  de  summa  valitu- 
dinis,  ut,  si  esset  insuperabilis,  sponte  exiret  e  vita, 
si  tantum  difficilis  et  longa,  resisteret  maneretque: 
dandum  enim  precibus  uxoris,  dandum  filiae  lacrimis,  9 
dandum  etiam  nobis  amicis  ne  spes  nostras,  si  modo 
non  essent  inanes,  voluntaria  morte  desereret.  Id  ego 
arduum  in  primis  et  praecipua  laude  dignum  puto. 
Nam  impetu  quodam  et  instinctu  procurrere  ad  mor-  lo 
tem  commune  cum  multis,  deliberare  vero  et  causas 
eius  expendere,  utque  suaserit  ratio,  vitae  mortisque 
consilium  vel  suscipere  vel  ponere  ingentis  est  animi. 
Et  medici  quidem  secunda  nobis  pollicentur  :  superest  li 

XXII.  5.  mercedem:  reward.  6.  habitu  corporis  praeferunt: 
show  off  by  their  outward  appearance.  —  sectatur :  frequent.  —  ia. 
toga  negotiisque  versatur:  engarjes  in  the  business  of  a  citizen. 
7.  interesses:  were  with  him.  —  differ a.t:  puts  off  the  gratification 
o/.  —  opertus:  covererf.  —  transmittat :  endures.  8.  summa:  result. 
10.  commune:  so.  est.  —  expendere :  weigh.  11.  secunda:  a  favor- 
able result. 


»  C.  PLINI   EPISTULARUM  I.  22. 

ut  promissis  deus  adnuat  tandemque  me  hac  sollicitu- 
dine  exsolvat ;  qua  liberatus  Laurentinum  raeum,  hoc 
est  libellos  et  pugillares  studiosumque  otium  repetam. 
Nunc  enim  nihil  legere,  nihil  scribere  aut  adsidenti 
I'j  vacat  aut  anxio  libet.  Habes  quid  timeam,  quid 
optem,  quid  etiam  in  posterum  destinem :  tu  quid 
egeris,  quid  agas,  quid  velis  agere,  invicem  nobis,  sed 
laetioribus  epistulis  scribe.  Erit  confusioni  meae  non 
mediocre  solacium,  si  tu  nihil  quereris.     Vale. 

XXII.  11.  promissis:  sc.  medicorum.  — adnuat:  con/frm.  —  adsi- 
denti: sc.  mihi,  sitting  by  his  side.     12.  invicem:  in  turn. 


BOOK    11. 


I. 

^  Funeral  of  Verginius  Rufus.    His  career.    The  accident  to  him.    His 

I  obsequies.    Relations  with  Pliny.    Pliny's  grief. 

C.  PLINIUS  ROMANO  SUO  S. 

Post  aliquot  annos  insigne  atque  etiam  memorabile    i 
populi  Romani  oculis  spectaculum  exhibuit  publicum 
funus  Vergini  Rufi,  maximi  et  clarissimi  civis^  periiide 
lelicis.     Triginta  annis  gloriae  suae  supervixit.     Legit    2 
scripta  de  se  carmina,  legit  historias   et   posteritati 
suae  iiiterfuit.      Perfuuctus   est  tertio   consulatu,  ut 
summuin    fastigium    privati    hominis    inpleret,    cum 
principis  iioluisset.     Caesares  quibus  suspectus  atque    3 
etiam  invisus  virtutibus  fuerat  evasit,  reliquit  iucolu- 
mem  optimum  atque  amicissimum,  tamquam  ad  hunc 
ipsum  honorem  publici  funeris   reservatus.     Annum    4 
tertium  et  octogensimum  excessit  in  altissima  tran- 
quillitate,   pari  veneratione.     Usus   est   firma  valitu- 
dine,   nisi   quod    solebant    ei    manus    tremere,   citra 
dolorem   tamen.     Aditus   tantum   mortis   durior  lon- 

I.  1.  perinde:  equalhj .  —  BVLpervixit :  lined  to  enjoy.  2.  fasti* 
gium :  position.  —  principis :  emperor,  so  Caesaxes  also.  3.  inco- 
lumem:  surviving.  4.  citra  dolorem,  i.e.  sine  dolore.  —  Aditus: 
approach. 

9 


10  C.  PLINI 

5  giorque,  sed  hie  ipse  laudabilis.  Nam  cum  vocem 
praepararet  acturus  in  consulatu  principi  gratias,  liber 
quem  forte  acceperat  grandiorem  et  seni  et  stanti  ipso 
pondere  elapsus  est.  Hunc  dum  sequitur  colligitque, 
per  leve  et  lubricum  pavimentum  fallente  vestigio 
cecidit  coxamque  fregit,  quae  parum   apte   collocata 

6  reluctante  aetate  male  coiit.  Huius  viri  exequiae 
magnum  ornamentum  principi,  magnum  saeculo,  mag- 
num etiam  foro  et  rostris  attulerunt.  Laudatus  est  a 
consule  Cornelio  Tacito :  nam  hie  supremus  felicitati 

7  eius  cumulus  accessit,  laudator  eloquentissimus.  Et 
ille  quidem  plenus  annis  abiit,  plenus  honoribus,  illis 
etiam  quos  recusavit :  nobis  tamen  quaerendus  ac 
desiderandus  est  ut  exemplar  aevi  prioris,  mihi  vero 
praecipue,  qui  ilium  non  solum  publice  quantum  admi- 

8  rabar  tantum  diligebam ;  primum  quod  utrique  eadem 
regio,  municipia  linitimaj  agri  etiam  possessionesque 
coniunctae,  praeterea  quod  ille  mihi  tutor  relictus 
adfectum  parentis  exhibuit.  Sic  candidatum  me  suf- 
fragio  ornavit,  sic  ad  omnes  honores  meos  ex  secessibus 
accucurrit,  cum  iam  pridem  eiusmodi  officiis  renunti- 
asset,  sic  illo  die  quo  sacerdotes  solent  nominare  quos 
dignissimos  sacerdotio  indicant  me  semper  nominabat. 

9  Quin  etiam  in  hac  novissima  valitudine  veritus  ne 
forte  inter  quinqueviros  crearetur,  qui  minuendis  pub- 
licis  sumptibus  iudicio  senatus  constituebantur,  cum 


I.  4.  laudabilis :  won  him  praise.  5.  elapsus :  slipped  from  his 
hands.  —  fallente  vestigio:  foot  slipping.  —  coxam:  hip.  —  collo- 
cata: set.  —  coiit:  knit.  6.  exequiae:  obsequies.  —  saeculo:  reign. 
—  cumulus:  crown.  7.  praecipuae:  most  of  all.  8.  regio:  sc. 
Transpadana.  — municipia:  towns.  —  suffragio:  support.  — honores: 
entries  upon  office.  9.  crearetur :  be  appointed.  —  sumptibus :  ex- 
penses, dat.  case. 


EPISTULARUM   II.   1,  6.  11 

illi  tot   amici   senes   consularesque    superessent,   me 
huius  aetatis  per  quern  excusaretur  elegit,  his  quidem 
verbis  ^etiam  si  iilium  haberem,  tibi  mandarem.'     Qui-  lo 
bus  ex  causis  necesse  est  taraquam  inmaturam  mortem 
eius  in  siuu  tuo  defleam  ;  si  tamen  fas  est  aut  flere  aut 
omnino  mortem  vocare,  qua  tanti  viri  mortalitas  magis 
iiiiita  quam  vita  est.     Vivit  enim  vivetque  semper  at-  ii 
que  etiam  latius  in  memoria  hominum  et  sermone  ver- 
sabitur,  postquam  ab  oculis  recessit.    Volui  tibi  multa  12 
alia  scribere,  sed  totus  animus  in  hac  una  contempla- 
tione  defixus  est.    Verginium  cogito,  Verginium  video, 
Verginiuni  iam  vanis  imaginibus,  recentibus  tamen, 
audio,  adloquor,  teneo  ;  cui  fortasse  cives  aliquos  vir- 
tutibus  pares  et  habemus  et  habebimus,  gloria  nemiuem. 
Vale. 


VI. 

Pliny  dines  with  a  parvenu,  and  writes  to  Avitus  about  the  man's  ill 
treatment  of  his  guests  by  setting  before  them  different  kinds 
of  wine.  Pliny  describes  his  own  method,  and  indulges  in  sun- 
dry moral  reflections. 

C.  PLINIUS  AVITO  SUO  S. 

Longum  est  altius  repetere,  nee  refert  quemadmo-    i 
dum   acciderit  ut   homo   minime   familiaris  cenarem 
apud  quendam,  ut  sibi  videbatur,  lautum  et  diligen- 
tem,  ut  mihi,  sordidum  simul  et  sumptuosum.     Nam    2 
sibi  et  paucis  opima  quaedam,  ceteris  vilia  et  minuta 

I.  9.  mandarem:  entrust. 

VI.  1.  altius:  at  length.— veUtt'.  make  any  difference.— xaiDXXa^ 
familiaris :  not  well  acquainted.— laxiXAna.  et  diligentem :  elegant  and 
yef  economica/.  —  sumptuosum :  extravagant.    2.  opima:  dainties. 


12  C.  PLINI 

ponebat.  Vinum  etiam  parvolis  lagunculis  in  tria 
genera  descripserat,  non  ut  potestas  eligendi,  sed  ne 
ius  esset  recusandi,  aliud  sibi  et  nobis,  aliud  minoribus 
amicis  (nam  gradatim  amicos  habet),  aliud  suis  nos- 

3  trisque  libertis.  Animadvertit  qui  mibi  proximus  re- 
cumbebat  et  an  probarem  interrogavit.  Negavi.  'Tu 
ergo '  inquit  '  quam  consuetudinem  sequeris  ? '  '  Eadem 
omnibus  pono :  ad  cenam  enim,  non  ad  notam  invito 
cunctisque  rebus  exaequo  quos  mensa  et  toro  aequavi/ 

4  <  Etiamne  libertos  ?  '  '  Etiam  :  convictores  enim  tunc, 
non  libertos  puto.'  Et  ille  'magno  tibi  constat?^ 
'  Minime.'  ^  Qui  fieri  potest  ?  '  ^  Quia  scilicet  liberti 
mei  non  idem  quod  ego  bibunt,  sed  idem  ego  quod 

5  liberti.'  Et  Hercule  si  gulae  temperes,  non  est  onero- 
sum  quo  utaris  ipse  communicare  cum  pluribus.  Ilia 
ergo  reprimenda,  ilia  quasi  in  ordinem  redigenda  est, 
si  sumptibus  parcas,  quibus  aliquanto  rectius  tua  con- 

6  tinentia  quam  aliena  contumelia  consulas.  Quorsus 
haec  ?  ne  tibi,  optimae  indolis  iuveni,  quorundam  in 
mensa  luxuria  specie  frugalitatis  inponat.  Convenit 
autem  amori  in  te  meo,  quotiens  tale  aliquid  inciderit, 

7  sub  exemplo  praemonere  quid  debeas  fugere.  Igitur 
memento  nihil  magis  esse  vitandum  quam  istam  luxu- 
riae  et  sordium  novam  societatem ;  quae  cum  sint 
turpissima  discreta  ac  separata,  turpius  iunguntur. 
Vale. 

VI.  2.  descripserat:  dmdec?.  —  gradatim :  in  classes.  3.  recum- 
bebat:  sc.  accumbebat.  —  notam :  branding ,  degradation.  — exaequo: 
sc.  aequos  facio.  4.  convictores  :  guests.  —  Qui  :  how.  5.  g^^lae  : 
appetite.  — ilia.:  sc.  gula.  —  in  ordinem  redigenda:  reduced  to  the 
ranks.  —  aliquanto:  mwc/i.  —  contumelia :  insult.  6.  Quorsus:  why. 
—  imponat :  impose  upon.  —  Convenit :  it  suits.  —  inciderit :  happens. 
7.  vitandum:  shunned,  — sordiwm:  meanness.  — discTeta.:  divided. 


EPISTULAKUM  II.  6,  8,  13.  13 

VIII. 

Caninius  is  enjoying  country  life.    Pliny  is  eager  to  leave  the  city  also. 

C.  PLINIUS  CANINIO  SUO  S. 

Studes  an  piscaris   an  venaris   an   simul   omnia?    i 
Possunt  enim  omnia  simul  fieri  ad  Larium  nostrum. 
Nam  lacus  piscem,  feras  silvae  quibus  lacus  cingitur, 
studia  altissimus  iste  secessus  adfatim  suggerun^^.    Sed    2 
sive  omnia  simul  sive  aliquid  facis,  non  possum  dicere 
'  invideo ' :  angor  tamen  non  et  mihi  licere  quae  sic  con- 
cupisco  ut  aegri  vinum  balinea  fontes.     Numquamne 
hos  artissimos  laqueos,  si  solvere  negatur,  abrumpam? 
Numquam,  puto.      Nam  veteribus  negotiis  nova  ad-    3 
crescunt,  nee  tamen  priora  peraguntur:  tot  nexibus, 
tot  quasi  catenis  maius  in  dies  occupationum  agmen 
extenditur.    Vale. 

XIII. 

Priscus  is  in  command  of  an  army,  and  can  assist  his  friends.  Pliny 
asks  him  to  give  a  military  post  to  Voconius  Romanus.  He  de- 
scribes Voconius'  character,  and  their  own  relations.  Above  all, 
he  urges  Priscus  to  honor  Voconius  with  his  love  and  esteem. 

C.  PLINIUS  PRISCO  SUO  S. 

Et  tu  occasiones  obligandi  me  avidissime  amplec-  i 
teris,  et  ego  nemini  libentius  debeo.     Duabus  ergo  de    2 

VIII.  1.  ad  Larium:  sc.  lacum,  Lake  Como.  —  cingitur:  is  sur- 
rounded.—  secessus:  retreat.  — a.dtst.tim:  in  abundance.  2.  aegri: 
nom.  case.  —  balinea  :  baths.  —  artissimos  laqueos  :  closely  drawn 
6o«c?.s',  sc.  negoiii.     'A.  nexibus:  ties. 

XIII.   1.  amplecteris:  embrace. 


14  C.  PLINI 

causis  a  te  potissimum  petere  constitui  quod  impetra- 
tum  maxime  cupio.  Regis  exercituiii  amplissimum : 
liinc  tibi  beneticiorum  larga  materia,  Ion  gum  praeterea 
tempus  quo  amicos  tuos  exornare  potuisti.    Convertere 

3  ad  nostros,  nee  hos  multos.  Malles  tu  quidem  multos, 
sed  meae  verecundiae  suiiicit  umis  aut  alter,  ac  potius 

4  uiius.  Is  erit  Voconius  Romanus.  Pater  ei  in  equestri 
gradu  clarus,  clavior  vitricus,  immo  pater  alius :  nam 
huic  quoque  nouiini  pietate  successit.  Mater  e  primis 
citerioris   Hispaniae :    scis  quod  indicium  provinciae 

5  illius,  quanta  sit  gravitas.  Flamen  proxime  fuit. 
Hunc  ego,  cum  simul  studeremus,  arte  familiariterque 
dilexi :  ille  mens  in  urbe,  ille  in  secessu  contubernalis, 

6  cum  hoc  seria,  cum  hoc  iocos  miscui.  Quid  enim  illo 
aut  fidelius  amico  aut  sodale  iucundius  ?  Mira  in 
sermone,  mira  etiam  in  ore  ipso  vultuque   suavitas. 

7  Ad  hoc  ingenium  excelsum,  subtile,  dulce,  facile,  eru- 
ditum  in  causis  agendis :  epistulas  quidem  scribit,  ut 

8  Musas  ipsas  Latine  loqui  credas.  Amatur  a  me  pluri- 
mum  nee  tamen  vincitur.  Equidem  iuvenis  statim 
iuveni  quantum  potui  per  aetatem  avidissime  contuli 
et  nuper  ab  optimo  principe  trium  liberorum  ius  impe- 
travi.     Quod  quamquam  parce  et  cum  delectu  daret, 

9  mihi  tamen,  tamquam  eligeret,  indulsit.  Haec  bene- 
hcia  mea  tueri  nullo  modo  melius  quam  ut  augeam 
possum,  praesertim  cum  ipse  ilia  tam  grate  interprete- 

10  tur  ut,  dum  priora  accipit,  posteriora  mereatur.  Habes 
qualis,  quam  probatus  carusque  sit  nobis,  quern  rogo 

XIII.  2.  nostros ;  sc.  amicos.  4.  vitricus:  step-father.  — ■primis: 
sc.  gentibus.  5.  arte:  as  an  intimate  fi-lend.  8.  per:  co7isidering . — 
contuli:  ^aue.  — delectu:  choice.  9.  ut:  6?/.  — interpretetur:  looks 
upon. 


BPISTULARUM  II.   13,  14.  15 

pro  ingenio,  pro  fortuna  tua  exornes.  In  primis  ama 
hominem :  nam  licet  tribuas  ei  quantum  amplissimum 
potes,  nihil  tamen  amplius  potes  amicitia  tua;  cuius 
esse  eum  usque  ad  intimam  familiaritatem  capacem 
quo  magis  scires,  breviter  tibi  studia,  mores,  omnem 
denique  vitam  eius  expressi.  Extenderem  preces,  nisi  ii 
et  tu  rogari  diu  nolles,  et  ego  tota  hoc  epistula  fecissem : 
rogat  euim,  et  quidem  efficacissime,  qui  reddit  causas 
rogandi.     Vale. 

XIV. 

Pliny  is  overwhelmed  with  his  law  business,  but  disgusted  at  its  insig- 
uifitant  character.  He  describes  the  undignified  actions  of  young 
lawyers  as  contrasted  with  former  times.  The  audience  is  hired  to 
come  and  applaud.  Anecdote  of  Domitius  Afer.  Decadence  of  the 
profession. 

C.  PLINIUS  MAXIMO  SUO  S. 


Verum  opinaris :  destringor  centumviralibus  causis,  i 
quae  me  exercent  magis  quam  delectant.  Sunt  enim 
pleraeque  parvae  et  exilis :  raro  incidit  vel  persona- 
rum  claritate  vel  negotii  magnitudine  insignis.  Ad  2 
hoc  pauci  cum  quibus  iuvet  dicere:  ceteri  audaces 
atque  etiam  magna  ex  parte  adulescentuli  obscuri  ad 
declamandum  hue  trausierunt,  tam  inreverenter  et 
temere  ut  mihi  Atilius  noster  expresse  dixisse  videa- 
tur  sic  in  foro  pueros  a  centumviralibus  causis  auspi- 
cari  ut  ab  Homero  in  scholis.     Nam  hie  quoque  ut  illic    3 

XIII.  10.  capacem:  worthy. 

XIV.  1.  destringor:  am  dw^racied.  —  centumviralibus :  in  the 
centumviral  court.  — exUia:  insignificant.  2.  declamandum:  prac- 
tice declaiming.— hue:  into  this  court.  — expTesae:  cleverly.  — axuifii- 
cari:  begin. 


16  C.  PLINI 

primum  coepit  esse  quod  maximum  est.  At  Hercule 
ante  memoriam  meam  (ita  maiores  natu  solent  dicere) 
ne  nobilissimis  quidera  adule scent ibus  locus  erat  nisi 
aliquo  consulari  producente :   tanta  veneratione  pul- 

4  cherrimum  opus  colebatur.  Nunc  refractis  pudoris  et 
reverentiae  claustris  omnia  patent  omnibus,  nee  indu- 
cuntur  sed  inrumpunt.  Sequuntur  auditores  actoribus 
similes,  conducti  et  redempti :  manceps  convenitur : 
in  media  basilica  tarn  palam  sportulae  quam  in  tri- 
clinio  dantur:    ex  iudicio  in  indicium  pari  mercede 

5  transitu!.  Inde  iam  non  inurbane  o-o<^oKXets  vocantur 
[dTTo  Tov  (ro(f>(x)s  Koi  KaXeto-^at]  :    isdem  Latinum  nomen 

()  inpositum  est  laudiceni.  Et  tamen  crescit  in  dies 
foeditas  utraque  lingua  notata.  Here  duo  nomenclar 
tores  mei  (habent  sane  aetatem  eorum  qui  nuper  togas 
sumpserint)  ternis  denariis  ad  laudandum  trahebantur. 
Tanti  constat  ut  sis  disertissimus.  Hoc  pretio  quam- 
libet  numerosa  subsellia  inplentur,  hoc  ingens  corona 

7  colligitur,  hoc  infiniti  clamores  commoventur,  cum  me- 
sochorus  dedit  signum :  opus  est  enim  signo  apud  non 

8  intellegentes,  ne  audientes  quidem  ;  nam  plerique  non 
audiunt,  nee  ulli  magis  laudant.  Si  quando  transibis 
per  basilicam  et  voles  scire  quo  modo  quisque  dicat, 

XIV.  3.  producente :  introducing.  —  opus :  profession.  4.  clau- 
stris :  barriers.  —  conducti :  hired.  —  manceps  convenitur :  they 
crowd  to  the  agent.  —  basilica:  sc.  Basilica  Julia.  —  sportulae :  bas- 
kets of  food.  —  triclinio :  dining  room.  —  iudicio :  court.  5.  non 
inurbane:  wittily.  —  diro  tov  o-o4>us  Kal  Ka\eio-6ai:  from  (To<pQs 
'Bravo'  and  KoXeTadaL  'to  call.'  —  isdem:  i.e.  iisdem. —  laudiceni: 
those  who  praise  for  a  dinner.  6.  foeditas:  this  disgraceful  practise. 
—  utraque  lingua :  sc.  Graeca  Latinaque.  —  Here :  yesterday .  — no- 
menclatores :  slaves  whose  duty  it  is  to  tell  their  masters  the  names 
of  those  they  meet.  —  disertissimus :  most  eloquent.  —  quamlibet 
numerosa:  with  as  many  as  you  please. — subsellia:  seats. — corona: 
ring,  sc.  auditorum.     7.  mesochorus :  leader. 


EPISTULARUM  II.   14.  17 

nihil  est  quod  tribunal  ascendas,  nihil  quod  praebeas 
aurem ;  f acilis  divinatio :  scito  eum  pessime  dicere  qui 
laudabitur  maxime.      Primus  hunc   audiendi   morem    9 
induxit  Largius  Licinus,  hactenus  tamen  ut  auditores 
corrogaret :  ita  certe  ex  Quintiliano,  praeceptore  meo,  lo 
audisse  memini.     Narrabat  ille  *adsectabar  Domitium 
Afrum :    cum   apud   centumviros   diceret   graviter  et 
lente   (hoc  enim  illi  actionis  genus  erat),  audit  ex 
proximo  inmodicum  insolitumque  clamorem.     Admi- 
ratus   reticuit.      Ubi   silentium   factum   est,   repetiit 
quod  abruperat.     Iterum  clamor,  iterum  reticuit,  et  ii 
post   silentium  coepit  idem  tertio.     Novissime  quis 
diceret  quaesivit :  responsum  est  '  Licinus.'     Tum  in- 
termissa  causa   'centumviri'  inquit,   'hoc  artihcium 
periit.'      Quod  alioqui  perire  incipiebat,  cum  perisse  12 
Afro  videretur,  nunc  vero  prope  funditus  extinctum 
et  eversum  est.     Pudet  referre  quae  quam  fracta  pro- 
nuntiatione  dicantur,  quibus  quam  teneris  clamoribus 
excipiantur.     Plausus  tantum  ac  potius  sola  cymbala  13 
et  tympana  illis  canticis  desunt :  ululatus  quidem  (ne- 
que  enim  alio  vocabulo  potest  exprimi  theatris  quoque 
indecora  laudatio)  large  supersunt.    Nos  tamen  adhuc  14 
et  utilitas  aniicorum  et  ratio  aetatis  moratur  ac  retinet: 
veremur  enim  ne  forte  non  has  indignitates  reliquisse 
sed  laborem  fugisse  videamur.      Sumus  tamen  solito 
rariores,  quod  initium  est  gradatim  desinendi.    Vale. 


XIV.  9.  hactenus :  so  far.  —  corrogaret :  invited.  10.  adsecta- 
bar:  wa.<<  attached  to  (as  a  student).  11.  artificium:  profession  (of 
an  advocate).  12.  alioqui:  indeed.  —  funditus:  from  the  bottom.— 
Pudet:  so.  me.  — fracta  pronuntiatone :  affected  delivery.  — tenerin: 
=  (nearly)  fracta.  i;>.  Plausus:  sc.  with  the  hands.  —  tympana : 
drums.  — ca.nUaB:  .ungmng  oratory.  14.  solito  rariores:  less  often 
than  has  been  our  custom. 


18  C.  PLINI 


XVIII. 

Pliny  willingly  undertakes  to  find  an  instructor  for  the  children  of 
Arulenus  Rusticus.  He  relates  a  recent  experience  of  his  own  at 
Como.  He  will  find  a  suitable  man,  though  the  selection  will  be 
accompanied  with  some  unpleasantness. 

C.  PLINIUS  MAURICO  SUO  S. 

1  Quid  a  te  mihi  iucundius  potuit  iniungi,  quam  ut 
praeceptorem  fratris  tui  liberis  quaererem?  Nam 
beneficio  tuo  in  scholam  redeo  et  illam  dulcissimam 
aetatem  quasi  resumo :  sedeo  inter  iuvenes,  ut  sole- 
bam,  atque  etiam  experior  quantum  apud  illos  auc- 

2  toritatis  ex  studiis  habeam.  Nam  proxime  frequenti 
auditorio  inter  se  coram  multis  ordinis  nostri  clare 
iocabantur  :  intravi,  conticuerunt :  quod  non  referrem, 
nisi  ad  illorum  magis  laudem  quam  ad  meam  pertineret, 
ac  nisi  sperare  te  vellem  posse  fratris  tui  filios  probe 

3  discere.  Quod  superest,  cum  omnes  qui  profitentur 
audiero,  quid  de  quoque  sentiam  scribam  efficiamque, 
quantum  tamen  epistula  consequi  potero,  ut  ipse  omnes 

4  audisse  videaris.  Debeo  enim  tibi,  debeo  memoriae 
fratris  tui  banc  fidem,  hoc  studium,  praesertim  super 
tanta  re.  Nam  quid  magis  interest  vestra  quam  ut 
liberi  (dicerem  tui,  nisi  nunc  illos  magis  amares)  digni 
illo  patre,  te  patruo  reperiantur  ?  quam  curam  mihi, 

5  etiam  si   non   mandasses,  vindicassem.      Nee  ignoro 

XVni.  1.  iniungi:  laid  upon.  — ex  studiis:  sc.  meis.  2.  fre- 
quenti: crowded.  — coraja:  in  the  presence  of.  —  clare:  gaily. — 
probe  discere:  study  in  good  surroundings.  3.  Quod  superest:  «.s' 
for  the  res/.  —  profitentur:  ieocA.  —  consequi:  attain  this  result. 
4.  super:  sc.  de.  —  patruo:  uncle. — vindicassem:  would  have 
claimed. 


EPISTULARUM   11.  18,  20.  19 

suscipiendas  offensas  in  eligendo  praeceptore,  sed 
oportet  me  non  modo  offensas  verum  etiam  simul- 
tates  pro  fratris  tui  filiis  tarn  aequo  animo  subire 
quam  parentes  pro  suis.     Vale. 


XX. 

Three  stories  illustrating  the  impudence  of  Regulus  in  seeking  legacies. 
Pliny  holds  him  up  as  an  example  of  ill-gotten  success. 

C.  PLINIUS  CALVISIO  SUO  S. 

Assem  para  et  accipe  auream  fabulam,  fabulas  immo :    i 
nam  me  prionim  nova  admonuit,  nee  refert  a  qua  po- 
tissimum  incipiam.     Verania  Pisonis  graviter  iacebat,    2 
huius  dico  Pisonis  quem  Galba  adoptavit.     Ad  banc 
Regulus   venit.     Primum   inpudentiam   hominis   qui 
venerit  ad  aegram,  cuius   marito  inimicissimus,  ipsi 
invisissimus  fuerat.      Esto,  si  venit  tantum:    ad  ille    3 
etiam  proximus  toro  sedit,  quo  die,  qua  bora  nata 
esset  interrogavit.     Ubi  audiit,  componit  vultum,  in- 
tendit  oculos,  mo  vet  labra,  agitat  digitos,  computat; 
nihil:  ut  diu  miseram  expectatione  suspendit,  'babes' 
inquid  '  climactericum  tempus,  sed  evades.     Quod  ut    4 
tibi  magis  liqueat,  haruspicem  consulam  quem  sum 
frequenter  expertus.'      Nee  mora ;   sacrificium  facit,    5 
adfirmat  exta  cum  siderum  significatione  congruere. 
Ilia,  ut  in  periculo  credula,  poscit  codicillos,  legatum 

XVIII.  5.  simultates:  quarrels. 

XX.  2.  Pisonis :  sc.  uxor.  —  iacebat :  lay  ill.  —  inpudentiam :  sc. 
vide.  3.  Esto  :  let  that  pasn.  —  toro  :  /^^rZ.  —  climactericum  tempus  : 
climacteric,  critical  time  of  life.  5.  congruere  :  ar/ree.—  codicillos: 
will. 


20  C.  PLINI 

Regulo  scribit :  mox  ingravescit :  clamat  moriens  homi- 
nem  nequam,  perfiduni  ac  plus  etiam  quam  periurum, 

6  qui  sibi  per  salutem  lilii  peierasset.  Facit  hoc  Regu- 
lus  non  minus  scelerate  quam  frequenter,  quod  iram 
deorum,   quos  ipse   cotidie   fallit,    in   caput   infelicis 

7  pueri  detestatur.  Velleius  Blaesus,  ille  locuples  con- 
sularis,'  novissima  valitudine  conflictabatur :  cupiebat 
mutare  testamentum.  Eegulus,  qui  speraret  aliquid 
ex  novis  tabulis,  quia  nuper  cajitare  eum  coeperat, 
medicos  hortari,  rogare  quoquo  modo  spiritum  homini 

8  prorogarent.  Postquam  signatum  est  testamentum, 
mutat  personam,  vertit  adlocutionem,  isdemque  medi- 
cis  ^  quousque  miserum  cruciatis  ?  quid  invidetis  bona 
morte  cui  dare  vitam  non  potestis  ? '  Moritur  Blaesus, 
et  tamquam  omnia  audisset,  Regulo  ne  tantulum  qui- 

9  dem.     Sufficiunt  duae  fabulae,  an  scholastica  lege  ter- 

10  tiam  poscis  ?  est  unde  fiat.  Aurelia,  ornata  femina, 
signatura  testamentum  sumpserat  pulcherrimas  tuni- 
cas.     Regulus   cum    venisset   ad   signandum,    -rogo' 

11  inquid  *has  mihi  leges.'  Aurelia  ludere  hominem 
putabat,  ille  serio  instabat :  ne  multa,  coegit  mulierem 
aperire  tabulas  ac  sibi  tunicas  quas  erat  induta  legare  : 
observavit  scribentem,  inspexit  an  scripsisset.  Et 
Aurelia  quidem  vivit,  ille  tamen  istud  tamquam  mori- 
turam  coegit.     Et  hie  hereditates,  hie  legata,  quasi 

12  mereatur,  accipit.     'AXAa  tl  haruvofjuai  in  ea  civitate, 


XX.  5.  nequam:  roicA^er?.  —  peierasset :  perjured.  6.  fallit:  de- 
ceives. —  detestatur:  calls  down  upon.  7.  captare:  pay  court  to.— 
hortari,  rogare:  hist.  inf.  —  quoquo:  .mine.  8.  personam:  role.— 
adlocutionem :  .ntyle  of  speaking.  —  quousque :  how  long  ?  9.  scho- 
lastica: of  the  schools.  10.  sumpserat:  had  put  on. —  has:  sc. 
tunicas.  11.  multa:  sc.  dicam.  12.  'AWd  ti  SiarcCvoiiai :  but  why 
do  I  stay  longer  f 


EPISTULARUM   II.   20.  21 

in  qua  iam  pridem  non  minora  praemia,  immo  maiora, 
nequitia  et  improbitas  quam  pudor  et  virtus  habent? 
Aspice  Regulum,  qui  ex  paupere  et  tenui  ad  tantas  13 
opes  per  flagitia  processit  ut  ipse  mihi  dixerit,  cum 
consuleret  quam  cito  sestertium  sescenties  inpleturus 
esset,  invenisse  se  exta  duplicia,  quibus  portendi  milies 
et  ducenties  habiturum.  Et  liabebit,  si  modo,  ut  14 
coepit,  aliena  testamenta,  quod  est  inprobissimum 
genus  falsi,  ipsis  quorum  sunt  ilia  dictaverit.     Vale. 

XX.  13.  tenui:  imignificant.  — cito:  quickhj.  —  sestertinm  Be- 
scenties:  .six  hundred  times  a  hundred  thousand  sesterces,  about 
$2,400,000. 


BOOK    III. 


The  daily  life  of  Vestricius  Spurinna.    Pliny  desires  a  like  career 
for  himself. 

C.  PLINIUS  CALVISIO  SUO  S. 

1  Nescio  an  ulluin  iucundius  tempus  exegerim  quam 
quo  nuper  apud  Spurinnam  fui,  adeo  quidem  ut  nemi- 
nem  magis  in  senectute,  si  modo  senescere  datum  est, 
aemulari  velim:  nihil  est  enim  illo  vitae  genere  dis- 

2  tinctius.  Me  autem  ut  certus  siderum  cursus  ita  vita 
hominum  disposita  delectat,  senum  praesertim.  Nam 
iuvenes  confusa  adhuc  quaedam  et  quasi  turbata  non 
indecent ;    senibus  placida  omnia  et  ordinata  conve- 

3  niunt,  quibus  industria  sera,  turpis  ambitio  est.  Hanc 
regulam  Spurinna  constantissime  servat ;  quin  etiam 
parva  haec,  parva,  si  non  cotidie  fiant,  ordine  quodam 

4  et  velut  orbe  circumagit.  Mane  lectulo  continetur, 
hora  secunda  calceos  poscit,  ambulat  milia  passuum 
tria  nee  minus  animum  quam  corpus  exercet.  Si 
adsunt  aniici,  honestissimi  sermones  explicantur:  si 
non,  liber  legitur:  interdum  etiam  praesentibus  ami- 

I.  1.  distinctius:  more  methodical.     2.  non  indecent:  are  proper 
for.    4.  lectulo :  couch  in  his  study.  —  calceos :  shoes. 

22 


C.   PLINI   EPISTULAKUM    ILL   1.  23 

cis,  si  tamen  illi  non  gravantur.     Deinde  considit,  et    5 
liber  rursus  aut  serino  libro  potior:    mox  veliiculum 
ascendit,  adsumit  uxorem  singularis  exempli  vel  ali- 
quem    amicorum,  ut   me  proxime.      Qiiam   pulchrum    6 
illud,  quam  dulce  secretum  !  quantum  ibi  antiquitatis ! 
quae  facta,  quos  viros  audias !  quibus  praeceptis  im- 
buare  !   quamvis  ille  hoc  tern pe ram entum  modestiae 
suae  indixerit,  ne  praecipere  videatur.     Peractis  sep-    7 
tem  milibus  passuum  iterum  ambulat  mille,  iterum 
residit  vel  se  cubiculo  ac  stilo  reddit.     Scribit  enim, 
et  quidem  utraque   lingua,  lyrica   doctissima :   mira 
illis  dulcedo,  mira  suavitas,  mira  hilaritas,  cuius  gra- 
tiam  cumulat  sanctitas  scribentis.     Ubi  hora  balinei    8 
nuntiata  est  (est  autem  hieme  nona,  aestate  octava), 
in  sole,  si  caret  vento,  ambulat  nudus.     Deinde  move- 
tur  pila  vehementer  et  diu :  nam  hoc  quoque  exercita- 
tionis  genere  pugnat  cum  senectute.     Lotus  accubat 
et  paulisper  cibum   differt:    interim   audit  legentem 
remissius  aliquid  et  dulcius.     Per  hoc  omne  tempus 
liberum  est  amicis  vel  eadem  facere  vel  alia,  si  malint. 
Adponitur  cena  non  minus  nitida  quam  f rugi  in  argento    9 
puro  et  antiquo :  sunt  in  usu  et  Corinthia,  quibus  de- 
lectatur  nee  adficitur.     Frequenter  comoedis  cena  dis- 
tinguitur,  ut  voluptates   quoque   studiis   condiantur. 
Sumit  aliquid  de  nocte  et  aestate :  nemini  hoc  longum 
est;  tanta  comitate  convivium  trahitur.    Inde  illi  post  lo 
septimum  et  septuagensimum  annum  aurium  oculorum 
vigor  integer,  inde  agile  et  vividum  corpus  solaque  ex 

I.  6.  imbuare:  you  dnnk  in.— ■tempeTa.m.entvim:  measure.    7.  cu- 
mulat: enhances.    8.  movetur  pila :  plai/s  bull.  — Lotus:  p.p.  of  lavo. 

—  remissius:  in  a  lighter  strain.     9.  nitida:  dainty.  — ■puro:  plain. 

—  Corinthia:  sc.  aera.  —  nee  adficitur:  but  is  not  crazy  over.  —  con- 
diantur: seasoned. 


24  0.   PLINI 

11  senectute  prudentia.  Hanc  ego  vitam  voto  et  cogita- 
tione  praesLimo,  ingressurus  avidissime,  ut  primum 
ratio  aetatis  receptui  canere  permiserit.  Interim 
mille  laboribus  conteror,  quorum  mihi  et  solacium  et 
exempluin  est  idem  Spurinna:  nam  ille  quoque,  quoad 
honestum  fuit,  obiit  officia,  gessit  magistratus,  provin- 

12  cias  rexit,  multoque  labore  hoc  otium  meruit.  Igitur 
eundem  mihi  cursum,  eundem  terminum  statuo,  idque 
iam  nunc  apud  te  subsigno,  ut,  si  me  longius  evehi 
videris,  in  ius  voces  ad  hanc  epistulam  meam  et  qui- 
escere  iubeas,  cum  inertiae  crimen  effugero.     Vale. 


Pliny  gives  a  catalogue  of  his  uncle's  works,  followed  by  a  detailed 
account  of  his  daily  life  and  manner  of  work,  with  reflections 
thereon. 

C.  PLINIUS  BAEBIO  MACRO  SUO  S. 

1  Pergratum  est  mihi  quod  tarn  diligenter  libros 
avunculi  mei  lectitas  ut  habere  omnes  velis  quaeras- 

2  que  qui  sint  omnes.  Fungar  indicis  partibus  atque 
etiam  quo  sint  ordine  scripti  notum  tibi  faciam :  est 
enim  haec  quoque  studiosis  non  iniucunda  cognitio. 

3  '  De  iaculatione  equestri  unus ' :  hunc,  cum  praef ectus 
alae  militaret,  pari  ingenio  curaque  conposuit.  'De 
vita  Pomponi  Secundi  duo' ;  a  quo  singulariter  amatus 

I.  11.  praesumo:  mi^icipa^e.— receptui  canere:  to  sound  a  retreat. 
—  conteror:  am  worn  out  by .  —  obiit:  dischai^ged.  12.  in  ius  voces: 
call  me  to  court.  —  ad :  according  to. 

V.  2.  Fungar:  perforin.  3.  iaculatione  equestri:  hurling  the 
javelin  from  horseback.  —  unus :  sc.  liber. 


EPISTULARUM   III.   1,  5.  25 

hoc  memoriae  amici  quasi  debitiim  muiius  exsolvit. 
'  Bellorum  Germaniae  viginti ' ;  quibus  omnia  quae  4 
cum  Germanis  gessimus  bella  coUegit.  Incohavit, 
cum  in  Germania  militaret,  somnio  monitus :  adstitit 
ei  quiescenti  Drusi  Neronis  effigies,  qui  Germaniae 
latissime  victor  ibi  periit,  commendabat  memoriam 
suam  orabatque  ut  se  ab  iniuria  oblivionis  adsereret. 
*  Studiosi  tres/  in  sex  volumiua  propter  amplitudinem  5 
divisi,  quibus  oratorem  ab  incunabulis  instituit  et  per- 
licit.  *  Dubii  sermon  is  octo ' :  scripsit  sub  Nerone 
novissimis  annis,  cum  omne  studiorum  genus  paulo 
liberius  et  erectius  periculosum  servitus  fecisset.  *  A  6 
fine  Aufidi  Bassi  triginta  unus/  '  Naturae  historiai-um 
triginta  septem/  opus  diffusum,  eruditum,  nee  minus 
varium  quam  ipsa  natura.  Miraris  quod  tot  volumina  7 
multaque  in  his  tam  scrupulosa  homo  occupatus  absol- 
ve rit  ?  magis  miraberis,  si  scieris  ilium  aliquandiu 
causas  actitasse,  decessisse  anno  sexto  et  quinquagen- 
simo,  medium  tempus  distentum  impeditumque  qua 
officiis  maximis  qua  amicitia  principum  egisse.  Sed  8 
erat  acre  ingenium,  incredibile  studium,  summa  vigi- 
lantia.  Lucubrare  Vulcanalibus  incipiebat,  non  auspi- 
candi  causa  sed  studendi,  statim  a  nocte  multa,  hieme 
vero  ab  hora  septima,  vel  cum  tardissime,  octava,  saepe 
sexta.  Erat  sane  somni  paratissimi,  non  numquam 
etiam  inter  ipsa  studia  instantis  et  deserentis.     Ante    {> 


V.  3.  munus  exsolvit:  paid  this  trihute.  4,  adsereret:  net  free, 
rescue  from.  .").  Studiosi:  on  the  .s^Mrfew/".  —  incunabulis :  cradle.— 
servitus:  political  slaver;/.  (J.  Bassi:  sc.  historiarum.  7.  his:  sc. 
volumiuibus.  —  scrupulosa:  carefully  woi-ked  up.  —  qua  .  .  .  qua: 
both  .  .  .  and.  H.  vigilantia:  wakefulness.  — 'LxLQ.xibTBxe:  to  study  by 
candle-light.  —  Vulcanalibus :  Vulcanalia,  August  23(1.  —  auspicandi 
causa :  for  luck.  —  statim  a  nocte  multa :  long  before  dawn. 


26  C.  PLINI 

lucem  ibat  ad  Vespasianum  imperatorem   (nam  ille 

■  quoque   noctibus   utebatur),  inde  ad  delegatum  sibi 

officium.     Eeversus  domum,  quod  relicum  temporis, 

10  studiis  reddebat.  Post  cibum  saepe,  quem  interdiu 
levem  et  facilem  veterum  more  sumebat,  aestate,  si 
quid  otii,  iacebat  in  sole,  liber  legebatur,  adnotabat 
excerpebatque.  Nihil  enim  legit  quod  non  excerpe- 
ret:    dicere  etiam   solebat   nullum   esse   librum   tarn 

11  malum  ut  non  aliqua  parte  prodesset.  Post  solem 
plerumque  f rigida  lavabatur :  deinde  gustabat  dormie- 
batque  minimum:  mox  quasi  alio  die  studebat  in 
cenae  tempus.     Super  banc  liber  legebatur,  adnotaba- 

12  tur,  et  quidem  cursim.  Memiiii  quendam  ex  amicis, 
cum  lector  quaedam  perperam  pronuntiasset,  revocasse 
et  repeti  coegisse,  huic  avunculura  meum  dixisse  ^  in- 
tellexeras  nempe  ? '  cum  ille  adnuisset,  ^  cur  ergo  revo- 
cabas  ?  decem  amplius  versus  hac  tua  interpellatione 

13  perdidiinus.'  Tanta  erat  parsimonia  temporis.  Sur- 
gebat  aestate  a  cena  luce,  hieme  intra  primam  noctis, 
et  tamquam  aliqua  lege  cogente.     Haec  inter  medios 

14  labores  urbisque  fremitum.  In  secessu  solum  balinei 
tempus  studiis  eximebatur :  cum  dico  balinei,  de  inte- 
rioribus  loquor;   nam   dum  destringitur  tergiturque, 

15  audiebat  aliquid  aut  dictabat.  In  itinere  quasi  solutus 
ceteris  curis  huic  uni  vacabat :  ad  latus  notarius  cum 
libro  et  pugillaribus,  cuius  manus  hieme  manicis  mu- 
niebantur,  ut  ne  caeli  quidem  asperitas  ullum  studiis 
tempus  eriperet;    qua  ex  causa  Eomae  quoque  sella 


V.  11.  frigida:  sc.  aqua.  — gustabat:  lunched.  12.  perperam: 
wronghj.  —  nempe:  surely.  13.  intra:  during.  14.  interioribus :  the 
actual  6 a^Amg'.  — destringitur  tergitur:  scraped^  rubbed.  15,  mani- 
cis :  gloves.  —  sella :  sedan  chair. 


EPISTULARUM  III.  5.  27 

vehebatur.  Repeto  me  correptum  ab  eo  cur  ambula-  16 
rem :  *  poteras '  inquid  '  has  boras  non  perdere  ' ;  nam 
perire  omne  tempus  arbitrabatur  quod  studiis  non 
inpenderetur.  Hac  intentione  tot  ista  volumina  pere-  17 
git  electorumque  commentarios  centum  sexaginta  mihi 
reliquit,  opisthographos  quidem  et  minutissime  scrip- 
tos ;  qua  ratione  multiplicatur  hie  numerus.  Referebat 
ipse  potuisse  se,  cum  procuraret  in  Hispania,  vendere 
hos  commentarios  Largio  Licino  quadringentis  milibus 
nummum,  et  tunc  aliquanto  pauciores  erant.  Nonne  18 
videtur  tibi  recordanti  quantum  legerit,  quantum 
scripserit,  nee  in  officiis  ullis  nee  in  amicitia  principis 
fuisse,  rursus,  cum  audis  quid  studiis  laboris  inpen- 
derit,  nee  scripsisse  satis  nee  legisse  ?  Quid  est  enim 
quod  non  aut  illae  occupationes  inpedire  aut  haec 
instantia  non  possit  efficere  ?  Itaque  soleo  ridere,  19 
cum  me  quidam  studiosum  vocant,  qui,  si  comparer 
illi,  sum  desidiosissimus.  Ego  autem  tantum,  quem 
partim  publica  partim  amicorum  officia  distringunt? 
quis  ex  istis  qui  tota  vita  litteris  adsident  collatus  illi 
non  quasi  somno  et  inertiae  deditus  erubescat  ?  Ex-  20 
tendi  epistulam,  cum  hoc  solum  quod  requirebas  scri- 
bere  destinassem,  quos  libros  reliquisset:  confide 
tamen  haec  quoque  tibi  non  minus  grata  quam  ipsos 
libros  futura,  quae  te  non  tantum  ad  legendos  eos 
venmi  etiam  ad  simile  aliquid  elaborandum  possunt 
aemulationis  stimulis  excitare.     Vale. 

V.  16.  correptum:  rebuked.  17.  electorum  commentarios:  note 
hooks  of  excerpts.  —  opisthographos :  written  oh  the  back.  —  procu- 
raret :  was  procurator.    19.  erubescat :  blush. 


28  C.  PLINI 


VI. 


Pliny  has  bought  a  statue  of  Corinthian  bronze  with  a  legacy,  and 
describes  it.  It  is  to  be  set  up  at  Como.  Pliny  asks  Annius  to  get 
a  pedestal  for  it,  and  says  he  is  coming  to  see  Annius. 

C.  PLINIUS  ANNIO  SEVERO  SUO  S. 

1  JSiX  hereditate  quae  mihi  obvenit  emi  proxime 
Corinthiiim  signum,  modicum  quidem  sed  festivum  et 
expressum,  quantum  ego  sapio,  qui  fortasse  in  omni 
re,  in  hac  certe  perquam  exiguuin  sapio :  hoc  tamen 

2  signum  ego  quoque  intellego.  Est  enim  nudum  nee 
aut  vitia,  si  qua  sunt,  celat  aut  laudes  parum  ostentat : 
efiingit  senem  stantem;  ossa,  musculi,  nervi,  venae, 
rugae  etiam  ut  spirantis  apparent,  rari  et  cedentes 
capilli,  lata  frons,  contracta  facies,  exile  collum,  pen- 

3  dent  lacerti,  papillae  iacent,  venter  recessit.  A  tergo 
quoque  eadem  aetas  ut  a  tergo.  Aes  ipsum,  quantum 
verus  color  indicat,  vetus  et  antiquum.  Talia  denique 
omnia  ut  possint  artificum   oculos   tenere,  delectare 

4  imperitorum.  Quod  me  quamquam  tirunculum  sol- 
licitavit  ad  emendum.  Emi  autem,  non  ut  haberem 
domi  (neque  enim  ullum  adhuc  Corintliium  domi 
habeo),  verum  ut  in  patria  nostra  celebri  loco  pone- 

5  rem,  ac  potissimum  in  lovis  templo :  videtur  enim 
dignum  templo,  dignum  deo  donum.  Tu  ergo,  ut 
soles  omnia  quae  a  me  tibi  iniunguntur,  suscipe  han(3 

VI.  1.  hereditate:  inheritance. —  Corinthivim  signum:  statue  of 
Corinthian  bronze.— feBtivam  et  expressum:  pleasing  and  well  cast. 
2.  laudes :  good  points.  —  effingit :  represents.  —  rugae :  wrinkles.  — 
lacerti:  arm^.  — papillae  iacent:  the  breast  is  flat.  3.  ut  a  tergo: 
as  far  as  can  be  seen  on  the  back.  4.  tirunculum:  mov ice.  — patria: 
native  toivn. 


EPISTULARUM   III.  6,  11.  29 

curam  et  iam  nunc  iiibe  basim  fieri,  ex  quo  voles  mar- 
more,  quae  nomen  meum  honoresque  capiat,  si  hos 
quoque  putabis  addendos.  Ego  signum  ipsum,  ut  pri-  (5 
mum  invenero  aliquem  qui  non  gravetur,  mittam  tibi, 
vel  ipse,  quod  mavis,  adferam  mecum.  Destino  enim, 
si  tamen  officii  ratio  permiserit,  excurrere  isto.  Gaudes  *7 
quod  me  venturum  esse  polliceor,  sed  contrahes  fron- 
tem,  cum  adiecero  ad  paucos  dies  :  neque  enim  diutius 
abesse  me  eadem  haec  quae  nondum  exire  patiuntur. 
Vale. 


XI. 

Pliny  praises  Artemidorus,  narrates  tiieir  relations,  and  describes 
his  character. 

C.  PLINIUS  lULIO  GENITORI  SUO  S. 

Est  omnino  Artemidori  nostri  tam  benigna  natura    i 
ut  officia  amicorum   in   mains   extollat:    inde   etiam 
meum  meritum  ut  vera  ita  supra  meritum  praedica- 
tione  circumfert.     Equidem,  cum  essent  pliilosophi  ab    2 
urbe  summoti,  fui  apud  ilium  in  suburbano,  et  quo 
notabilius,   hoc    est    periculosius    esset,   fui   praetor. 
Pecuniam  etiam,  qua  tunc  illi  ampliore  opus  erat,  ut 
aes  alienum,  exsolveret   contractu m   ex   pulcherrimis 
causis,  mussantibus  magnis  quibusdam  et  locupletibus 
amicis   mutuatus   ipse  gratuitam  dedi.     Adque  haec    3 
feci,  cum  septem  amicis  meis  aut  occisis  aut  relegatis, 
occisis  Senecione  Rustico  Helvidio,  relegatis  Maurico 

VI.  6.  isto:  thither. 

XI.  1.  praedicatione :  commendation.  2.  mussantibus:  smting 
/tothiuf/  ahout  ?7.  — mutuatus:  havhuf  borrowed .  —  %TdX\xx\,9.m:  with- 
out interest. 


30  C.  PLINI 

Gratilla  Arria  Fannia,  tot  circa  me  iactis  fulminibus 
quasi  ambustus  mihi  quoque  inpendere  idem  exitium 

4  certis  quibusdam  notis  augurarer.  Non  ideo  tamen 
eximiam  gloriam  meruisse  me,  ut  ille  praedicat,  credo 

5  sed  tantum  effugisse  flagitium.  Nam  et  C.  Musonium, 
socerum  eius,  quantum  licitum  est  per  aetatem,  cum 
admiratione  dilexi  et  Artemidorum  ipsum  iam  tum, 
cum  in  Syria  tribunus  militarem,  arta  familiaritate 
complexus  sum,  idque  primum  non  nullius  indolis 
dedi  specimen,  quod  virum  aut  sapientem  aut  proxi- 
mum  simillimumque  sapienti  intellegere  sum  visus. 

()  Nam  ex  omnibus  qui  nunc  se  philosophos  vocant  vix 
unum  aut  alterum  invenies  tanta  sinceritate,  tanta 
veritate.  Mitto  qua  patientia  corporis  hiemes  iuxta 
et  aestates  ferat,  ut  nullis  laboribus  cedat,  ut  nihil  in 
cibo,  in  potu  voluptatibus  tribuat,  ut  oculos  animum- 

7  que  contineat.  Sunt  haec  magna,  sed  in  alio ;  in  hoc 
vero  minima,  si  ceteris  virtutibus  comparentur,  quibus 
meruit  ut  a  C.  Musonio  ex  omnibus  omnium  ordinum 

8  adsectatoribus  gener  adsumeretur.  Quae  mihi  recor- 
danti  est  quidem  iucundum  quod  me  cum  apud  alios 
tum  apud  te  tantis  laudibus  cumulat,  vereor  tamen  ne 
modum   excedat,   quem   benignitas   eius    (illuc   enim 

9  unde  coepi  reverter)  non  solet  tenere.  Nam  in  hoc 
uno  interdum  vir  alioqui  prudentissimus  honesto  qui- 
dem sed  tamen  errore  versatur,  quod  pluris  amicos 
suos  quam  sunt  arbitratur.     Vale. 

XI.  3.  ambustus :  scorched.  —  notis :  sigiis.     5.  socerum :  father- 
in-law.     7.  adsectatoribus:  suitors.     9.  pluxis:  of  more  worth. 


EPISTULAKUM   111.   11,  12,  IG.  31 


XII. 

Pliny  accepts  an  invitation  tu  dinner,  but  makes  certain  conditions, 
enforced  by  an  anecdote  of  Cato. 

C.  PLINIUS  CATILIO  SEVERO  SUO  S. 

Veniam  ad  cenain,  sed  iam  nunc  paciscor  sit  expe-    i 
dita,  sit  parca,  Socraticis  tantum  sermonibus  abundet, 
in  his  quoque  teneat  moduin.     Erunt  officia  antelu-    2 
cana,  in  quae  incidere  inpune  ne  Catoni  quidem  licuit, 
quern  tamen   C.   Caesar   ita   reprehendit   ut    laudet. 
Describit  enim  eos  quibus  obvius  fuerat  cum  caput    3 
ebrii  retexissent,  erubuisse :    deinde   adicit  '  putares 
non  ab  illis  Catonem,  sed  illos  a  Catone  deprehensos.' 
Potuitne    plus    auctoritatis    tribui    Catoni   quam    si 
ebrius  quoque  tarn  venerabilis  erat  ?     Nostrae  tamen    4 
cenae  ut  apparatus  et  inpendii  sic  temporis  modus 
constet.     Neque   enim   ii  sumus  quos  vituperare  ne 
inimici  quidem  possint  nisi  ut  simul  laudent.     Vale. 


XVI. 

Some  deeds  are  more  celebrated,  but  others  really  greater.  This  is 
illustrated  by  four  episodes  in  the  life  of  Arria.  Her  conduct  at 
the  death  of  her  son.  Her  encouragement  to  her  husband.  Her 
following  him  to  trial.    Her  reply  to  Thrasea. 

C.  PLINIUS  NEPOTI  SUO  S. 

Adnotasse  videor  facta  dictaque  virorum  femina-  i 
rumque  alia  clariora  esse  alia  maiora.     Confirmata  est    2 

XII.  1.  paciscor:  stipulate.  — expedita.:  light.  2.  officia  antelu- 
cana:  the  early  morning  calls  made  by  clients  on  their  patrons. 
3.  ebrii:  firunk.     4.  apparatus:  seimice.  —  inpendii:  expense. 


32  C.  PLINI 

opinio  mea  hesterno  Fanniae  sermone.  Neptis  haec 
Arriae  illius  quae  marito  et  solacium  mortis  et  exem- 
plum  fuit.  Multa  referebat  aviae  suae  non  minora 
hoc  sed  obscuriora ;  quae  tibi  existimo  tarn  mirabilia 

3  legenti  fore,  quam  mihi  audienti  fuerunt.  Aegrotabat 
Caecina  Paetus,  maritus  eius,  aegrotabat  et  filius,  uter- 
que  mortifere,  ut  videbatur  :  filius  decessit  eximia  pul- 
chritudine,  pari  verecundia,  et  parentibus  non  minus 

4  ob  alia  earns,  quam  quod  filius  erat.  Huic  ilia  ita 
funus  paravit,  ita  duxit  exequias  ut  ignoraret  maritus  : 
quin  immo,  quotiens  cubiculum  eius  intraret,  vivere 
lilium  atque  etiam  commodiorem  esse  simulabat,  ac 
persaepe  interroganti  quid   ageret  puer  respondebat 

5  'bene  quievit,  libenter  cibum  sumpsit.'  Deinde,  cum 
din  cohibitae  lacrimae  vincerent  prommperentque, 
egrediebatur :  tunc  se  dolori  dabat :  satiata  siccis  ocu- 
lis  composito  vultu  redibat,  tamquam  orbitatem  foris 

6  reliquisset.  Praeclarum  quidem  illud  eiusdem,  ferrum 
stringere,  perfodere  pectus,  extrahere  pugionem,  por- 
rigere  marito,  addere  vocem  immortalem  ac  paene 
divinam  '  Paete,  non  dolet.'  Sed  tamen  ista  facienti, 
ista  dicenti  gloria  et  aeternitas  ante  oculos  erant ;  quo 
mains  est  sine  praemio  aeternitatis,  sine  praemio  glo- 
riae  abdere  lacrimas,  operire  luctum,  amissoque  filio 

7  matrem  adhuc  agere.  Scribonianus  arma  in  Illyrico 
contra  Claudium  moverat :  fuerat  Paetus  in  partibus 

8  et  occiso  Scriboniano  Eomam  trahebatur.  Erat  ascen- 
surus  navem.     Arria  milites  orabat  ut  simul  inpone- 

XVI.  2.  hesterno:  of  yesterday.  —  Neptis:  granddaughter.  — re- 
ferebat:  used  to  relate.  3.  mortifere : /a^a%.  4.  duxit  exequias: 
conducted  the  obsequies.  6.  pugionem:  sc.  ferrum,  dagger.  — t^ot- 
rigere:  hand  to. — matrem  agere:  to  act  the  mother.  7.  in  partibus: 
on  his  side. 


EPISTULAPvUM    III.   K).  33 

retur.     *Nempe  enim'  inquid  'daturi  estis  consulari 
viro  servolos  aliquos,  quorum  e  manu  cibum  capiat,  a 
quibus  vestiatur,  a  quibus  calcietur :  omnia  sola  prae- 
stabo.'     Non  impetravit:    conduxit  piscatoriam  nau-    9 
culam  ingensque  navigium  miiiimo  secuta  est.    Eadem 
apud  Claudium  uxori  Scriboniani,  cum  ilia  profiteretur 
indicium,  'ego'  inquid   'te  audiam,  cuius  in  gremio 
Scribonianus  occisus  est,  et  vivis  ?  '     Ex  quo  manifes- 
tum  est  ei  consilium  pulcherrimae  mortis  non  subitum 
fuisse.     Quin  etiam,  cum  Thrasea,  gener  eius,  depre-  lO 
caretur  ne  mori  pergeret  interque  alia  dixisset  *  vis 
ergo  filiam  tuam,  si  mibi  pereundum  fuerit,  mori  me- 
cum  ? '  respondit  *  si  tam  diu  tantaque  concordia  vix- 
erit  tecum  quam  ego  cum  Paeto,  volo.'     Auxerat  hoc  ii 
responso  curam  suorum,  attentius  custodiebatur :  sensit 
et  *  nihil  agitis '  inquid :  '  potestis  enim  efficere  ut  male 
moriar,  ut  non  moriar  non  potestis.'     Dum  haec  dicit,  12 
exiluit  cathedra  adversoque  parieti  caput  ingenti  im- 
petu  impegit  et  corruit.     Focilata  'dixeram'  inquid 
'vobis  inventuram  me  quamlibet  duram  ad  mortem 
viam,  si  vos  facilem  negassetis.'    Videnturne  haec  tibi  13 
maiora  illo  '  Paete,  non  dolet,'  ad  quod  per  haec  per- 
ventum  est  ?  cum  interim  illud  quidem  ingens  fama, 
haec  nulla  circumfert.      Unde  colligitur  quod  initio 
dixi,  alia  esse  clariora  alia  maiora.     Vale. 

XVI.  9.  conduxit:  liired.  —  profiteretur  indicium:  was  givinfi 
evidence.  10.  deprecaretur:  besought.  11.  exiluit  cathedra:  ^*wmy. 7"/ 
up  from  her  chair.  12.  parieti :  wall. — impegnit :  struck.  —  Focilata : 
brought  to. 


34  C.  PLINI 


XX. 


The  law  ordering  secret  balloting  has  caused  great  disorders.  Former 
method  of  election.  Dangers  at  hand,  and  the  need  of  the  emperor's 
watchfulness. 

C.  PLINIUS  MESSIO  MAXIMO  SUO  S. 

1  Meministine  te  saepe  legisse  quantas  contentiones 
excitarit  lex  tabellaria  quantumque  ipsi  latori  vel  glo- 

2  riae  vel  reprehensionis  attulerit  ?  Ad  nunc  in  senatu 
sine  ulla  dissensione  hoc  idem  ut  optimum  placuit: 

3  omnes  comitiorum  die  tabellas  postulaverunt.  Exces- 
seramus  sane  manifestis  illis  apertisque  suffragiis 
licentiam  contionum.  ISTon  tempus  loquendi,  non 
tacendi  modestia,  non  denique  sedendi  dignitas  custo- 

4  diebatur.  Magni  undique  dissonique  clamores^  pro- 
currebant  omnes  cum  suis  candidatis,  multa  agmina 
in  medio  multique  circuli  et  indecora  confusio :  adeo 
desciveramus  a  consuetudine  parentum,  apud  quos 
omnia  disposita  moderata  tranquilla,  maiestatem  loci 

6  pudoremque  retinebant.  Supersunt  senes,  ex  quibus 
audire  soleo  hunc  ordinem  comitiorum :  citato  nomine 
candidati  silentium  summum ;  dicebat  ipse  pro  se, 
explicabat  vitam  suam,  testes  et  laudatores  dabat,  vel 
eum  sub  quo  militaverat  vel  eum  cui  quaestor  fuerat 
vel  utrumque,  si  poterat,  addebat  quosdam  ex  suffra- 

0  gatoribus :  illi  graviter  et  paucis  loquebantur.  Plus 
hoc  quam  preces  proderat.     Non  numquam  candidatus 


XX.  1.  lex  tabellaria:  a  law  that  elections  should  be  by  ballot.— 
lator :  author.  3.  suffragiis :  voting.  —  contionum :  irregular  popu- 
lar assemblies.  —  desciveramus:  departed  from.  5.  laudatores: 
vouchet^s.  —  suf f ragatoribus :  supporters. 


fitlSTULARUM  III.  20.  35 

aut  natales  competitoris  aut  annos  aut  etiam  mores 
arguebat.     Audiebat  senatus  gravitate  censoria.     Ita 
saepius  digni  quam  gratiosi  praevalebant.     Quae  nunc    7 
inmodico  favore  corrupta,  ad  tacita  suffragia  quasi  ad 
remedium  decucurrerunt;   quod  interim  plane  reme- 
dium  fuit :  erat  enim  novum  et  subitum.     Sed  vereor    8 
ne  procedente  tempore  ex  ipso  remedio  vitia  nascantur. 
Est  enim  periculum  ne  tacitis  sutt'ragiis  inpudentia  in- 
repat.   Nam  quoto  cuique  eadem  honestatis  cura  secreto 
quae  palam?     Multi  famam,  conscientiam  pauci  veren-    9 
tur.      Sed  nimis   cito   de   futuris:   interim   beneficio 
tabellarum  habebimus  magistratus  qui  maxime  fieri 
debuerunt.     Nam  ut  in  reciperatoriis  iudiciis  sic  nos 
in  his   comitiis  quasi  repente  adprehensi  sinceri  in- 
dices fuimus.     Haec  tibi  scripsi,  primum,  ut  aliquid  10 
novi  scriberem,  deinde,  ut  non  numquam  de  re  publica 
loquerer,  cuius   materiae   nobis   quanto   rarior   quam 
veteribus  occasio  tanto  minus  omittenda  est.     Et  Her-  ii 
cule  quousque  ilia  vulgaria  '  quid  agis  ?  ecquid  com- 
mode vales  ? '   Habeant  nostrae  quoque  litterae  aliquid 
non  humile  nee  sordidum  nee  privatis  rebus  inclusum. 
Sunt  quidem  cuncta  sub  uftius  arbitrio,  qui  j^ro  utili-  12 
tate  communi  solus  omnium  curas  laboresque  suscepit ; 
quidam  tamen  salubri  temperamento  ad  nos  quoque 
velut  rivi  ex  illo  benignissimo  fonte  decurrunt,  quos 
et  haurire  ipsi  et  absentibus  amicis  quasi  ministrare 
epistulis  possumus.     Vale. 

XX.  6.  natales:  ftir^A.— arguebat:  called  in  question.— grsitiosi: 
inflvential.  8.  inrepat:  creep  in. — quoto  cuique:  how  many  a  man? 
9.  reciperatoriis  iudiciis:  judgments  of  the  reciperatores,  who  were 
members  of  a  board  suniniarily  called  to  decide  certain  cases.  12.  unius : 
sc.  principis.  —  temperamento :  regulation  of  affairs. 


BOOK    IV. 
III. 

Pliny  praises  the  poetical  talent  of  Antoninus. 

C.  PLINIUS  ANTONINO  SUO  S. 

1  Quod  semel  atque  iteruin  consul  fuisti  similis  anti- 
quis,  quod  proconsul  Asiae,  qualis  ante  te,  qualis  post 

.  te  vix  unus  aut  alter  (non  sinit  enim  me  verecundia 
tua  dicere  nemo),  quod  sanctitate,  quod  auctoritate, 
aetate  quoque  princeps  civitatis,  est  quidem  venerabile 
et  pulchrum ;  ego  tamen  te  vel  magis  in  remissionibus 

2  miror.  Nam  severitatem  istam  pari  iucunditate  con- 
dire  summaeque  gravitati  tantum  comitatis  adiungere 
non  minus  diiEcile  quam  magnum  est.  Id  tu  cum  in- 
credibili  quadam  suavitate  sermonum  tum  vel  prae- 

3  cipue  stilo  adsequeris.  Nam  et  loquenti  tibi  ilia 
Homeric!  senis  mella  profluere,  et  quae  scribis  com- 
plere  apes  floribus  et  innectere  videntur.  Ita  certe 
sum  adfectus  ipse,  cum  Graeca  epigrammata  tua,  cum 

4  iambos  proxime  legerem.  Quantum  ibi  humanitatis 
venustatis,    quam   dulcia  ilia,   quam   amantia,   quam 

III.  1.  remissionibus:  in  your  recreations.  2.  condire:  season. 
3.  innectere:  ivreathe  with. — iambos:  iambic  verses.  4.  venustatis: 
charm. 

36 


C.  PLINI   EPISTULARUM   IV.  3,  13.  37 

arguta,  quam  recta !  Callimachum  me  vel  Heroden 
vel  si  quid  his  melius  tenere  credebam ;  quorum  tamen 
neuter  utrumque  aut  absolvit  aut  attigit.  Hominemne  r> 
Romanum  tam  Graece  loqui  ?  Non  medius  iidius 
ipsas  Athenas  tam  Atticas  dixerim.  Quid  multa? 
invideo  Graecis  quod  illorum  lingua  scribere  maluisti. 
Neque  enim  coniectura  eget  quid  sermone  patrio  expri- 
mere  possis,  eum  hoc  insiticio  et  inducto  tam  praeclara 
opera  perfeceris.     Vale. 


XIII. 

Pliny  relates  to  Tacitus  his  efforts  to  found  a  school  at  Como,  his 
speech  to  the  men  of  the  town,  and  his  own  method  of  giving  money 
for  the  purpose.    He  asks  Tacitus  to  recommend  an  instructor. 

C.  PLINIUS  TACITO  8U0  S. 

Salvum  te  in  urbem  venisse  gaudeo ;  venisti  autem,    i 
si  quando  alias,  nunc  niaxime  mihi  desideratus.     Ipse 
pauculis  adhuc  diebus  in  Tusculano  commorabor,  ut 
opusculum  quod  est  in   manibus   absolvam.     Vereor    2 
enim  ne,  si  banc  intentionem  iam  in  fine  laxavero, 
aegre  resumam.     Interim  ne  quid  festinationi  meae 
pereat,  quod  sum  praesens  petiturus  hac  quasi  prae- 
cursoria  epistula  rogo.     Sed  prius  accipe  causas  ro-    3 
gandi.     Proxime  cum  in  patria  mea  fui,  venit  ad  me 
salutandum  municipis  mei  filius  praetextatus.     Huic 
ego  ^  studes  ? '  inquam.     Respondit  '  etiam.'     '  Ubi  ?  ' 


ni.  4.  arguta:  skillful.  — xitrumqvie:  sc.  epigrammata  et  iambos. 
—  absolvit:  torote perfectly.  5.  medius  fidius:  eertai7ily.  — insiticio: 
foreign. 

XIII.   1.  commorabor:  remd'm.    .'1  studes:  do  you  go  to  school  f 


38  C.  PLINI 

'Mediolani/   ^Cur  non  hie?'    Et  pater  eius  (erat 
enim  una  atque  etiam  ipse  adduxerat  puerum)  ^  quia 

4  nullos  hie  praeeeptores  habemus.'  '  Quare  nullos  ? 
nam  vehementer  intererat  vestra,  qui  patres  estis/  et 
opportune  conphires  patres  audiebant,  ^  liberos  vestros 
hie  potissimum  discere.  Ubi  enim  aut  iueundius 
morarentur  quam  in  patria  aut  pudicius  continerentur 
quam  sub  oculis  parentum  aut  minore  sumptu  quam 

5  domi  ?  Quantulum  est  ergo  collata  pecunia  condueere 
praeeeptores,  quodque  nune  in  habitationes,  in  viatiea, 
in  ea  quae  peregre  emuntur  inpenditis  adieere  mer- 
eedibus  ?  Atque  adeo  ego,  qui  nondum  liberos  habeo, 
paratus  sum  pro  re  publica  nostra,  quasi  pro  filia  vel 
parente,  tertiam  partem  eius  quod  conferre  vobis  pla- 

6  cebit  dare.  Totum  etiam  poUieerer,  nisi  timerem  ne 
hoe  munus  meum  quandoque  ambitu  eorrumperetur,  ut 
aeeidere  multis  in  locis  video,  in  quibus  praeeeptores 

7  publiee  eondueuntur.  Huie  vitio  oecurri  uno  remedio 
potest,  si  parentibus  solis  ius  condueendi  relinquatur 
isdemque  religio  reete  iudieandi  neeessitate  collationis 

8  addatur.  Nam  qui  fortasse  de  alieno  neglegentes, 
eerte  de  suo  diligentes  erunt  dabuntque  operam  ne  a 
me  peeuniam  non  nisi  dignus  aeeipiat,  si  aecepturus  et 

9  ab  ipsis  erit.  Proinde  eonsentite,  conspirate  maiorem- 
que  animum  ex  meo  sumite,  qui  eupio  esse  quam  plu- 
rimum  quod  debeam  conferre.  Mhil  honestius  prae- 
stare  liberis  vestris,  nihil  gratius  patriae  potestis. 
Edueentur  hie  qui  hie  naseuntur  statimque  ab  infantia 


XIII.  4.  intereat  vestra :  it  would  be  to  your  advantage.  5.  col- 
lata: cont7Hbuted.—yisitica.:  traveling  expenses.— -peTegTe:  in  another 
town.  —  mercedibus :  salary  of  the  teacher.  6.  quandoque :  some- 
time. —  publico,  by  the  town.     7.  isdem:  i.e.  iisdein. 


BPISTULARUM   IV.   13,  17.  39 

natale  solum  amare  frequentare  consuescant.  Atqiie 
utinain  tarn  claros  praeceptores  inducatis  ut  finitimis 
oppidis  studia  hinc  petantur,  utque  nunc  liberi  vestri 
aliena  in  loca,  ita  mox  alieni  in  hunc  locum  confluant ! ' 
Haec  putavi  altius  et  quasi  a  fonte  repetenda,  quo  lo 
magis  scires  quam  gratum  mihi  foret,  si  susciperes 
quod  iniungo.  Iniungo  autem  et  pro  rei  magnitudine  11 
rogo  ut  ex  copia  studiosorum,  quae  ad  te  ex  admira- 
tione  ingenii  tui  convenit,  circumspicias  praeceptores 
quos  sollicitare  possimus,  sub  ea  tamen  conditione  ne 
cui  fidem  meam  obstringam.  Omnia  enim  libera 
parentibus  servo.  Illi  iudicent,  illi  eligant:  ego  mihi 
curam  tantum  et  inpendium  vindico.  Proinde  si  quis  12 
fuerit  repertus  qui  ingenio  suo  iidat,  eat  illuc  ea  lege 
ut  hinc  nihil  aliud  certum  quam  fiduciam  suam  ferat. 
Vale. 


XVIT. 

Pliny  will  undertake  the  care  of  Corellia.    His  reasons  for  so  doing. 
His  relations  with  her  father.    His  decision. 

C.  PLmiUS  ASINIO  GALLO  SUO  S. 

Et  admones  et  rogas  ut  suscipiam  causam  Corelliae  i 
absentis  contra  C.  Caecilium,  consulem  designatum. 
Quod  admones  gratias  ago,  quod  rogas  queror.  Admo- 
neri  enim  debeo,  ut  sciam,  rogari  non  debeo  ut  faciam 
quod  mihi  non  facere  turpissimum  est.  An  ego  tueri  2 
Corelli  iiliam  dubitem  ?  Est  quidem  mihi  cum  isto 
contra  quem   me   advocas  non   plane   familiaris   sed 

Xni.  11.  sollicitare:  negotiate  with.  — Mem  obatringaja:  make 
a  pledge.     12.  lege:  so.  conditione.  —  fiduciam :  confidence. 


40  C.  PLINI 

3  tamen  amicitia.  Accedit  hue  dignitas  hominis  atque 
hie  ipse  cui  destinatus  est  honor;  euius  nobis  hoe 
maior  habenda  reverentia  est  quod  iam  illo  functi 
sumus.     Naturale  est  enim  ut  ea  quae  quis  adeptus 

4  est  ipse  quam  amplissima  existimari  velit.  Sed  mihi 
eogitanti  adfuturum  me  Corelli  filiae  omnia  ista  fri- 
gida  et  inania  videntur.  Obversatur  oculis  ille  vir, 
quo  neminem  aetas  nostra  graviorem  sanctiorem  sub- 
tiliorem  tulit ;  quem  ego  cum  ex  admiratione  diligere 
coepissem,  quod  evenire  contra  solet,  magis  admiratus 

5  sum,  postquam  penitus  inspexi.  Inspexi  enim  peni- 
tus  :  nihil  a  me  ille  secretum,  non  ioculare,  non  serium, 

6  non  tristCj  non  laetum.  Adulescentulus  eram,  et  iam 
mihi  ab  illo  honor  atque  etiam,  audebo  dicere,  reve- 
rentia ut  aequali  habebatur.  Ille  mens  in  petendis 
honoribus  suffragator  et  testis,  ille  in  incohandis  de- 
ductor  et  comes,  ille  in  gerendis  consiliator  et  rector, 
ille  denique  in  omnibus  officiis  nostris,  quamquam  et 
inbecillus  et  senior,  quasi  iuvenis  et  validus  conspicie- 

7  batur.     Quantum  ille  famae  meae  domi,  in  publico, 

8  quantum  etiam  apud  principem  adstruxit !  Nam  cum 
forte  de  bonis  iuvenibus  apud  Nervam  imperatorem 
sermo  incidisset  et  plerique  me  laudibus  ferrent,  pau- 
lisper  se  intra  silentium  tenuit,  quod  illi  plurimum 
auctoritatis  addebat;  deinde  gravitate  quam  noras 
'  necesse  est '  inquid  '  parcius  laudem  Secundum,  quia 

u  nihil  nisi  ex  consilio  meo  facit.'  Qua  voce  tribuit  mihi 
quantum  petere  voto  inmodicum  erat,  nihil  me  facere 


XVII.  3.  Accedit  hue:  added  to  this  is.  — functi :  held.  4.  evenire 
contra:  to  produce  the  contrary  7'e  suit.  6.  incohandis:  entering  upon 
q^cp.  —  deductor:  escort.  7.  adstruxit:  ^asrtddedio.  8.  intra  silen- 
tium: 5iZe?ii. —•  noras :  i.e.  noveras. 


EPISTULARUM   IV.    17,  18.  41 

non  sapientissime,  cum  omnia  ex  consilio  sapientissimi 
viri  facerem.  Quin  etiam  moriens  filiae  suae,  ut  ipsa 
solet  praedicare,  'multos  quiclem  amicos  tibi  ut  longiore 
vita  paravi,  praecipuos  tamen  Secundum  et  Oornutum.' 
(^uod  ciun  recorder,  intellego  mihi  laborandum  ne  qua  10 
parte  videar  hanc  de  me  fiduciam  providentissimi  viri 
destituisse.  Quare  ego  vero  Corelliae  adero  promptis-  ii 
sime  nee  subire  ofPensas  recusabo :  quamquam  non  so- 
lum veniam  me  veruin  etiam  laudem  apud  istum  ipsum 
a  quo,  ut  ais,  nova  lis  fortasse  ut  feminae  intenditur 
arbitror  consecuturum,  si  haec  eadem  in  actione,  latins 
scilicet  et  uberius  quam  epistularimi  angustiae  sinunt, 
vel  in  excusationem  vel  etiam  commendationem  meam 
dixero.     Vale. 

XVIII. 

Praise  of  Antoninus'  poetry,  which  Pliny  has  tried  to  imitate. 

C.  PLINIUS  ARRIO  ANTONINO  SUO  S. 

Quemadmodum  magis  adprobare  tibi  possiun  quanto  i 
opere  mirer  epigrammata  tua  Graeca  quam  quod  quae- 
dam  Latine  aemulari  et  exprimere  temptavi  ?  in  dete- 
rius  tamen.  Accidit  hoc  primum  inbecillitate  ingenii 
mei,  deinde  inopia  ac  potius,  ut  Lucretius  ait,  egestate 
patrii  sermonis.  Quod  si  haec  quae  sunt  et  Latina  et  2 
mea  habere  tibi  aliquid  venustatis  videbuntur,  quan- 
tum putas  inesse  iis  gratiae  quae  et  a  te  et  Graece 
proferuntur  ?     Vale. 

XVn.  9.  praedicare:  report.  — ut;  as  might  be  expected.  10.  des- 
tituisse: fUfiappointed.  11.  veniam:  pardon.— VLb:  57«7.— intenditur: 
in  brought.  —  actione :  ftfradutg. 

XVIII.  1.  in  deierivM: /or  the  worse. 


42  C.  PLINI 


XXII. 

Pliny  is  a  member  of  the  emperor's  council  when  the  question  of 
gymnastic  contests  at  Vienna  is  brought  up.  Illustrations  of 
Mauricus'  independence.    The  contests  are  abolished. 

C.  PLINIUS  SEMPRONIO  RUFO  SUO  S. 

1  Interfui  principis  optimi  cognitioni,  in  consilium 
adsumptus.  Gymnicus  agon  apud  Viennenses  ex 
cuiusdam  testamento  celebrabatur.  Hunc  Trebonius 
Kufinus,  vir  egregius  nobisque  amicus,  in  duumviratu 
tollendum  abolendumque  curavit.     Negabatur  ex  auc- 

2  toritate  publica  fecisse.  Egit  ipse  causam  non  minus 
feliciter  quam  diserte.  Conmendabat  actionem  quod 
tamquam  homo  Eomanus  et  bonus  civis  in  negotio 

3  SUO  mature  et  graviter  loquebatur.  Cum  sententiae 
perrogarentur,  dixit  lunius  Mauricus,  quo  viro  nihil 
firmius,  nihil  verius,  non  esse  restituendum  Viennen- 
sibus  agona :  adiecit  ^  vellem  etiam  Eomae  toUi  posset/ 

4  Constanter,  inquis,  et  fortiter.  Quidni?  sed  hoc  a 
Maurico  novum  non  est.  Idem  apud  imperatorem 
Nervam  non  minus  fortiter.  Cenabat  Nerva  cum 
paucis :  Veiento  proximus  atque  etiam  in  sinu  recum- 

5  bebat:  dixi  omnia,  cum  hominem  nominavi.  Incidit 
sermo  de  Catullo  Messalino,  qui  luminibus  orbatus 
ingenio  saevo  mala  caecitatis  addiderat:  non  vereba- 
tur,  non  erubescebat,  non  miserebatur;  quo  saepius  a 
Domitiano  non  secus  ac  tela,  quae  et  ipsa  caeca  et 

XXII.  ] .  cognitioni :  court.  —  Gymnicus  agon :  gymnastic  con- 
test. —  in  duumviratu :  while  a  duumvir.  —  fecisse :  sc.  Trebonium. 
4.  Quidni:  how  could  it  he  otherwise?  5.  orbatus:  deprived  of.— 
non  seous  ac :  just  as. 


EPISTULARUM   IV.  22,  26.  43 

inprovida  feruntur,  in  optimum  quemque  contorque- 
batur.  De  huius  nequitia  sanguinariisque  sententiis  6 
in  commune  omnes  super  cenam  loquebantur,  cum 
ipse  imperator  ^quid  putamus  passurum  fuisse,  si 
viveret?'  et  Mauricus  ^nobiscum  cenaret.'  Longius  7 
abii,  libens  tamen.  Placuit  agona  tolli,  qui  mores 
Viennensium  infecerat,  ut  noster  liic  omnium.  Nam 
Viennensium  vitia  intra  ipsos  residunt,  nostra  late 
vagantur,  utque  in  corporibus  sic  in  imperio  gravissi- 
mus  est  morbus  qui  a  capite  diffunditur.     Vale. 


XXV. 

Practical  joke  occasioned  by  the  custom  of  secret  balloting,  and  Pliny's 
disgust  at  such  performances. 

C.  PLINIUS  MESSIO  MAXIMO  SUO  S. 

Scripseram  tibi  verendum  esse  ne  ex  tacitis  suffrar    i 
giis  vitium  aliquod  existeret.    Factum  est.     Proximis 
comitiis  in  quibusdam  tabellis  multa  iocularia  atque 
etiam  foeda  dictu,  in  uua  vero  pro  candidatorum  no- 
minibus  suffragatorum  nomina  inventa  sunt.     Excan-    2 
duit   senatus    magnoque    clamore   ei   qui   scripsisset 
iratum  principem  est  comprecatus.    lUe  tamen  fefellit 
et  latuit,  fortasse  etiam  inter  indignantes  fuit.     Quid    3 
hunc  putamus  domi  facere,  qui  in  tanta  re  tam  serio 
tempore  tam  scurriliter  ludat,  qui  denique  omnino  in 

XXII.  5.  contorquebatur :  vhis  hurled.  6.  super:  over.  —  passn- 
rum:  sc.  Messalinum.  7.  noster  hie  omnium;  i.e.  noster  hie  agon 
mores  omnium  infecit.  — diffunditur:  spreads. 

XXV.  2.  Excanduit:  was  an^rry.  —  comprecatus :  invoked  .  .  . 
upon.  — fefellit:  escaped  detection.  — \dX\xxt:  kept  hidden. 


44  C.  PLINI   EPISTULARUM  IV.  25. 

i  senatu  dicax  et  urbanus  et  bellus  est  ?  Tantum  liceii- 
tiae  pravis  ingeniis  adicit  ilia  fiducia  'quis  enim 
sciet  ? '  Poposcit  tabellam,  stilmn  accepit,  demisit 
caput,   neminem   veretur,   se   contemnit.      Inde    ista 

5  ludibria  scaena  et  pulpito  digna.  Quo  te  vertas  ? 
quae  remedia  conquiras  ?  ubique  vitia  remediis  forti- 
ora.  *AXA.a  ravra  tw  virkp  ^fias  fxeXrjcreL,  cui  multuni 
cotidie  vigiliarum,  multum  laboris  adicit  haec  nostra 
iners  et  tamen  effrenata  petulantia.     Vale. 

XXV.  3.  urbanus  et  bellus:  funny  and  facetious.  4.  ludibria: 
^■oA;e«.  —  pulpito :  the  jester's  stand.  5.  conquiras:  seek.—'AKKd 
ravTa  tw  vtrkp  T))ids  jieX-^o-ei:  these  inatters  will  he  attended  to  by 
him  who  is  over  us,  i.e.  the  emperor. 


BOOK    V. 
II. 

Pliny  sends  a  paltry  letter  in  return  for  a  gift  of  thrushes. 

C.  PLINIUS  CALPURNIO  FLACCO  SUO  S. 

Accepi  pulcherrimos  turdos,  cum  quibus  parem  cal-  i 
culum  pone  re  nee  urbis  copiis  ex  Laurentino  nee  maris 
tam  turbidis  tempestatibus  possimi.  Recipies  ergo  2 
epistulas  steriles  et  simpliciter  ingratas  ac  ne  illam 
qiiidem  soUertiam  Diomedis  in  permutando  munere 
imitautes.  Sed,  quae  facilitas  tua,  hoc  magis  dabis 
veniam  quod  se  non  mereri  fatentur.     Vale. 


V. 

Pliny  is  saddened  by  the  news  of  Fannius'  death.  His  character  and 
work.  The  breaking  off  of  his  work  increases  Pliny's  grief. 
Fannius'  dream.    Exhortation  to  Maxiuuis. 

C.  PUNIUS  NONIO  MAXIMO  SUO  S. 

Nuntiatum  mihi   est   C.  Fannium   decessisse,   qui    1 
nuntius    me    gravi    dolore    confudit,    primum,    quod 

11.  1.  turdos:  thrushf's. —  calcvdvim:  .s?o«e  (for  reckoning).    2.  gol- 
lertiam:  craftiness.  —  facilitas:  f/ooil  nature. 

45 


46  '  C.  PLINI 

amavi  hominem  elegantem  disertum,  deinde,  quod  iu- 
dicio  eius  uti  solebam.     Erat  enim  acutus  natura,  usu 

2  exercitatus,  veritate  promptissimus.  Angit  me  super 
ista  casus  ipsius :  decessit  veteri  testamento,  omisit 
quos  maxime  diligebat,  prosecutus  est  quibus  offen- 
sior  erat.     Sed  hoc  utcumque  tolerabile,  gravius  illud, 

3  quod  pulcherrimum  opus  inperfectum  reliquit.  Quam- 
vis  enim  agendis  causis  distringeretur,  scribebat  tamen 
exitus  occisorum  aut  relegatorum  a  Nerone,  et  iam 
tres  libros  absolverat,  subtiles  et  diligentes  et  Latinos 
adque  inter  sermonem  historiamque  medios,  ac  tanto 
magis  reliquos  perficere  cupiebat  quanto  frequentius 

4  hi  lectitabantur.  Mihi  autem  videtur  acerba  semper 
et  inmatura  mors  eorum  qui  immortale  aliquid  parant. 
Nam  qui  voluptatibus  dediti  quasi  in  diem  vivunt 
vivendi  causas  cotidie  finiunt ;  qui  vero  posteros  cogi- 
tant  et  memoriam  sui  operibus  extendunt,  his  nulla 
mors  non  repentina  est,  ut  quae  semper  incohatam 

5  aliquid  abrumpat.  Caius  quidem  Fannius  quod  acci- 
dit  multo  ante  praesensit.  Visus  est  sibi  per  noctur- 
nam  quietem  iacere  in  lectulo  suo  compositus  in  habitu 
student  is,  habere  ante  se  scrinium  (ita  solebat)  :  mox 
imaginatus  est  venisse  Neronem,  in  toro  resedisse, 
prompsisse  primum  librum  quem  de  sceleribus  eius 
ediderat   eumque   ad   extremum   revolvisse,    idem   in 

6  secundo  ac  tertio  fecisse,  tunc  abisse.  Expavit  et  sic 
interpretatus  est,  tamquam  idem  sibi  futurus  esset 
scribendi  finis  qui  fuisset  illi  legendi,  et  fuit  idem. 

7  Quod  me  recordantem  miseratio  subit  quantum  vigi- 

V.  2.  prosecutus  est :  sc.  with  legacies.  — utcumque:  in  a  measure. 
5.  scrinium:  ioritingclesk.—-gxom-^B\B^e:  takenup.  —  reyolvisse:  un- 
rolled.   6.  Expavit:  grew  pale. 


EPISTULARUM    V.  5,  14.  47 

liarum,  quantum  laboris  exhauserit  frustra.    Occursant 
animo  mea  mortalitas,  mea  scripta.    Nee  dubito  te  quo- 
que  eadem  cogitatione  terreri  pro  istis  quae  inter  manus 
liabes.     Proinde,  dum  supi)etit  vita,  enitamur  ut  mors    8 
quam  paucissima  quae  abolere  possit  inveniat.     Vale. 


XIV. 

Pliny  is  rejoiced  at  Gomutus'  appointment  as  curator  of  the  Aemilian 
road,  gives  his  reasons,  and  narrates  their  intimate  relations.  His 
own  present  employment  in  the  country. 

C.  PLINIUS  PONTIC  SUO  S. 

Secesseram  in  municipium,  cum  mihi  nuntiatum  est    i 
Cornutum  Tertullum  accepisse  Aemiliae  viae  curam. 
Exprimere  non  possum  quanto  sim  gaudio  udfectus  et    2 
ipsius  et  meo  nomine ;  ipsius,  quod,  sit  licet,  sicut  est, 
ab  omni  ambitione  longe  remotus,  debet  tamen  ei  iu- 
cundus  honor  esse  ultro  datus ;  meo,  quod  aliquanto 
magis  me  delectat  mandatum  mihi  officium,  postquam 
par  Cornuto  datum  video.     Neque  enim  augeri  digni-    3 
tate  quam  aequari  bonis  gratius.     Cornuto  autem  quid 
melius  ?  quid  sanctius  ?  quid  in  omni  genere  laudis  ad 
exemplum  antiquitatis  expressius?  quod  mihi  cogni- 
tum  est  non  fama,  qua  alioqui  optima  et  meritissima 
fruitur,  sed  longis  magnisque  experimentis.    Una  dili-    4 
gimus,  una  dileximus  omnes  fere  quos  aetas  nostra  in 
utroque  sexu  aemulandos  tulit ;    quae  societas   ami- 
citiarum  artissima  nos  familiaritate  coniunxit.      Ac-    5 

V.  7.  exhauserit:  undergone,  8.  suppetit:  i«  ours.  —  enitamur : 
let  us  strive. 

XIV.  1.  municipium:  sc.  Como.  2.  ultro:  without  solicitation. 
3.  expressius:  better  patterned. 


48  C.  PLINI 

cessit  vinculum  necessitudinis  publicae.  Idem  enim 
mihi,  ut  scis,  collega  quasi  voto  petitus  in  praefectura 
aerarii  fuit,  fuit  et  in  consulatu.  Tum  ego  qui  vir  et 
quantus  esset  altissime  inspexi,  cum  sequerer  ut  magis- 
trum,  ut  parentem  vererer,  quod  non  tarn  aetatis  matu- 

6  ritate  quam  vitae  merebatur.  His  ex  causis  ut  illi  sic 
mihi  gratulor,  nee  privatim  magis  quam  publice,  quod 
tandem  homines  non  ad  pericula,  ut  prius,  verum  ad 

7  honores  virtute  perveniunt.  In  infinitum  epistulam 
extendam,  si  gaudio  meo  indulgeam.     Praevertor  ad 

8  ea  quae  me  agentem  bic  nuntius  deprehendit.  Eram 
cum  prosocero  meo,  eram  cum  amita  uxoris,  eram  cum 
amicis  diu  desideratis,  circumibam  agellos,  audiebam 
multum  rusticarum  querellarum,  rationes  legebam  in- 
vitus  et  cursim  (aliis  enim  chartis,  aliis  sum  litteris 

9  initiatus),  coeperam  etiam  itineri  me  praeparare.  Nam 
includor  angustiis  commeatus,  eoque  ipso  quod  dele- 
gatum  Cornuto  audio  officium  mei  admoneor.  Cupio 
te  quoque  sub  idem  tempus  Campania  tua  remittat,  ne 
quis,  cum  in  urbem  rediero,  contubernio  nostro  dies 
pereat.     Vale. 

XVI. 

The  daughter  of  Fundanus  has  died,  at  the  very  time  of  her  marriage. 
Her  character.    Her  father's  sorrow  and  need  of  comfort. 

C.  PLINIUS  MARCELLING  SUO  S. 

1  Tristissimus  haec  tibi  scribo,  Fundani  nostri  filia 
minore  defuncta,  qua  puella  nihil  umquam  festivius, 

XIV.  5.  praefectura  aerarii :  the  management  of  the  treasury.  — 
altissime:  most  thoroughly .  7.  deprehendit : /ownd.  8.  prosocero: 
7v if e's  grandfather.  — Simitai.:  aunt.  — chaxtia:  papers.  9.  commea- 
tus:  leave  of  absence.- TOiei:  so.  officii. 


EPISTULAKUM   V.   14,  16.  49 

amabilius,  nee  modo  longiore  vita  sed  prope  immor- 
talitate  dignius  vidi.     Nondum  aiinos  quattuordecim    2 
impleverat,  et  iam   illi  anilis   prudeiitia,  matronalis 
gravitas   erat,  et  tamen  suavitas  puellaris  cum  vir- 
ginali  verecundia.     Ut  ilia  patris  cervicibus  inhaere-    a 
bat!   ut  nos  amicos  paternos  et  amanter  et  modeste 
complectebatur  I  ut  nutrices,  ut  paedagogos,  ut  prae- 
ceptores   pro   suo   quomque    officio    diligebat!    quam 
studiose,  quam  intellegenter  lectitabat,  ut  parce  custo- 
diteque  ludebat !    Qua  ilia  temperantia,  qua  patientia, 
qua  etiam  constantia  novissimam  valetudinem  tulit! 
Medicis  obsequebatur,  sororem,  patrem  adhortabatur,    4 
ipsamque  se  destitutam  corporis  viribus  vigore  animi 
sustinebat.     Duravit  hie  illi  usque  ad  extremum  nee    5 
aut  spatio  valetudinis  aut  metu  mortis  infractus  est, 
quo  plures  gravioresque  nobis  causas  relinqueret  et 
desiderii  et  doloris.     O  triste  plane  acerbumque  funus  !    a 
o  morte  ipsa  mortis  tempus  indignius  I  iam  destinata 
erat  egregio  iuveni,  iam  electus  nuptiarum  dies,  iam 
nos  vocati.     Quod  gaudium  quo  maerore  mutatum  est !    7 
Non  possum  exprimere  verbis  quantum  animo  vulnus 
acceperim,  cum   audivi  Fundanum   ipsum,  ut   multa 
luctuosa  dolor  invenit,  praecipientem,  quod  in  vestes 
margarita  gemmas   fuerat  erogaturus,  hoc  in  tus  et 
unguenta  et  odores  inpenderetur.      Est   quidem  ille    8 
eruditus  et  sapiens,  ut  qui  se  ab  ineunte  aetate  altiori- 
bus  studiis  artibusque  dediderit,  sed  nunc  omnia  quae 
audiit  saepe,  quae  dixit  aspematur  expulsisque  vir- 

XVI.  1.  nee:  i.e.  et  non.  2.  anilis:  of  a  woman.  3.  cervicibus: 
neck.  4.  obsequebatur:  obeyed.  5.  hie:  sc.  vigor  aninii.  (3.  desti- 
nata: betrothed.  7.  luctuosa:  sorrowful  duties.  —  praecipientem: 
giving  orders.  —  margarita :  pearls.  —  fuerat  erogaturus :  intended  to 
have  spent.  — tus:  incense.     8.  aspematur:  regards  no  longer. 

E 


50  C.  PLINI   EPISTULARUM  V.  16. 

9  tutibus  aliis  pietatis  est  totus.  Ignosces,  laudabis 
etiam,  si  cogitaveris  quid  iimiserit.  Amisit  enim  filiam 
quae  non  minus  mores  eius  quam  os  vultumque  refe- 
rebat  totumque  patrem  mira  similitudine  exscripserat. 

10  Proinde  si  quas  ad  eum  de  dolore  tam  iusto  litteras 
mittes,  memento  adhibere  solacium,  non  quasi  castiga- 
torium  et  nimis  forte,  sed  molle  et  humanum.  Quod 
ut  facilius   admittat  multum   faciet   medii  temporis 

11  spatium.  Ut  enim  crudum  adhuc  vulnus  medentium 
manus  reformidat,  deinde  patitur  adque  ultro  requirit, 
sic  recens  animi  dolor  consolationes  reicit  ac  refugit, 
mox  desiderat  et  clementer  admotis  adquiescit.     Vale. 

XVI.  8.  pietatis:  paternal  affection.  9.  Ignosces:  will  pardon. 
—  exscripserat:  was  the  image  of.  10.  castigatorium :  of  a  chiding 
sort.     11.  crudum:  raw. 


BOOK    VI. 


TI. 

Pliny  misses  Regulus  at  court.  Regulus'  peculiarities  when  pleading. 
Pliny  deplores  the  tendency  to  shorten  the  time  allotted  to  lawyers, 
and  praises  Regulus'  practice  in  this  respect. 

C.  PLINIUS  ARRIANO  SUO  S. 

Soleo  non  numquam  in  iudiciis  quaerere  M.  Regu-    1 
lum,  nolo  enini  dicere,  desiderare.     Cur  ergo  quaero  ?    2 
Habebat  studiis  honorem,  timebat,  pallebat,  scribebat, 
quamvis    non    posset   ediscere.      Illud   ipsum,   quod 
oculum  modo  dextrum  modo  sinistrum  circumlinebat, 
dextrum,  si  a  petitore,  alterum,  si  a  possessore  esset 
acturus,  quod  candidum  splenium  in  hoc  aut  in  illud 
supercilium  transferebat,  quod  semper  haruspices  con- 
sulebat  de  actionis  eventu,  a  nimia  super stitione,  sed 
tamen  et  a  magno  studiorum  honore  veniebat.     lam    :i 
ilia  perquam  iucunda  una  dicentibus,  quod  libera  tem- 
pora  petebat,  quod  audituros  corrogabat.     Quid  enim 
iucundius  quam  sub  alterius  invidia  quam  diu  velis 
et  in  alieno  auditorio  quasi  deprehensum   commode 

II.  2.  ediscere:  to  learn  by  /jcarf.  —  circumlinebat:  painted.— 
petitore:  plaintiff .  — can^dum  spleniuin:  a  ivhite  patch.  — svLpeT- 
cilium:  eyebrow.  .3.  perquam:  exceedingly. —  xaiA:  with  him. — 
libera  tempora:  abundance  of  time. 

61 


b'Z  C.  PLINI 

4  dicere  ?  Sed  utcumque  se  habent  ista,  bene  fecit 
Regulus  quod  est  mortuus;  melius,  si  ante.  Nunc 
enim  sane  poterat  sine  malo  publico  vivere  sub  eo 
principe  sub  quo  nocere  non  poterat.     Ideo  fas  est 

5  non  numquam  eum  quaerere.  Nam  postquam  obiit 
ille,  increbruit  passim  et  invaluit  consuetudo  binas 
vel  singulas  clepsydras,  interdum  etiam  dimidias  et 
dandi  et  petendi.  Nam  et  qui  dicunt  egisse  malunt 
quam  agere  et  qui  audiunt  finire  quam  iudicare.  Tanta 
neglegentia,  tanta  desidia,  tanta  denique  inreverentia 

6  studiorum  periculorumque  est.  An  nos  sapientiores 
maioribus  nostris,  nos  legibus  ipsis  iustiores,  quae  tot 
horas,  tot  dies,  tot  comperendinationes  largiuntur  ? 
hebetes  illi  et  supra  modum  tardi,  nos  apertius  dici- 
mus,  celerius  intellegimus,  religiosius  iiidicamus,  quia 
paucioribus  clepsydris  praecipitamus  causas  quam  die- 

7  bus  explicari  solebant  ?  0  Kegule,  qui  ambitione  ab 
omnibus  optinebas  quod  fidei  paucissimi  praestant! 
Equidem  quotiens  iudico,  quod  vel  saepius  facio  quam 
dico,    quantum    quis    plurimum    postulat    aquae    do. 

8  Etenim  temerarium  existimo  divinare  quam  spatiosa 
sit  causa  inaudita  tempusque  negotio  finire  cuius 
modum  ignores,  praesertim  cum  primam  religioni 
suae  index  patientiam  debeat,  quae  pars  magna  iusti- 
tiae  est.  At  quaedam  supervacua  dicuntur.  Etiam : 
sed  satius  est  et  haec  dici  quam  non  dici  necessaria. 

9  Praeterea  an  sint  supervacua,  nisi  cum  audieris,  scire 
non  possis.     Sed  de  his  melius  coram,  ut  de  pluribus 

II.  5.  increbruit:  increased.  — clepaydrsLS:  water-clocks.  — dimi- 
dias:  halves  (i.e.  about  ten  minutes).  6.  comperendinationes:  post- 
ponemen^s.  —  largiuntur :  allow.  — hehetes:  dull.  7.  aquae:  i.e. 
temporis.  8.  spatiosa:  ^ow,^.  —  religioni :  dictates  of  conscience.— 
9.  supervacua:  unnecessary. 


EPISTULARtJM  VI.   2,  4.  53 

vitiis  civitatis.  Nam  tu  quoque  amore  communium 
soles  emendari  cupere  quae  iam  corrigere  difficile 
est.  Nunc  respiciamus  domos  nostras.  Ecquid  lO 
omnia  in  tua  recte?  in  mea  novi  nihil.  Mihi  autem 
et  gratiora  sunt  bona,  quod  perseverant,  et  leviora 
incommoda,  quod  adsuevi.     Vale. 


IV. 


Pliny's  wife  has  left  Rome  for  her  health,  and  he  is  so  anxious  about 
her  that  he  imagines  the  worst. 

C.  PLINIUS  CALPURNIAE  SUAE  S. 

Numquam  sura  magis  de  occupationibus  meis  ques-    i 
tus,  quae  me  non  sunt  passae  aut  proliciscentem  te 
valetudinis  causa  in  Campaniam  prosequi  aut  profec- 
tam  e  vestigio  subsequi.     Nunc  enim  praecipue  simul    2 
esse  cupiebam,  ut  oculis  meis  crederem  quid  viribus, 
quid  corpusculo  adparares,  ecquid  denique   secessus 
voluptatis   region isque   abundantiam  inoffensa  trans- 
mitteres.     Equidem   etiam   fortem  te  non  sine  cura    3 
desiderarem ;   est  enim  suspensum  et  anxium  de  eo 
quem  ardentissime  diligas  interdum  nihil  scire :  nunc    4 
yero  me  cum  abseutiae  tmn  infirmitatis   tuae   ratio 
incerta  et  varia  soUicitudine  exterret.     Vereor  omnia, 
imaginor  omnia,  quaeque  natura  metuentum  est,  ea 
maxime   mihi   quae   maxime    abominor   fingo.      Quo    5 

II.  9.  comxntmium :  sc.  rei  publicae.  10.  Ecquid:  perchance.— 
perseverant:  continue. 

IV.  1.  e  vestigio:  immediately.  2.  adparares:  i.e.  adderes. — 
ecquid:  tc/je^Aer.  —  inoffensa  transmitteres :  you  were  experiencing 
without  ill  effects.     4.  fingo :  imagine. 


54  C.  PLINI 

inpensius  rogo  ut  timori  jneo  cotidie  singulis  vel  etiam 
binis  epistulis  consulas.  Ero  enim  securior,  dum  lego, 
statimque  timebo,  cum  legero.     Vale. 

VII. 

Pliny's  eagerness  to  receive  letters  from  his  wife. 

C.  PLINIUS  CALPURNIAE  SUAE  S. 

1  Scribis  te  absentia  mea  non  mediocriter  adfici  unum- 
que  habere  solaciunij  quod  pro  me  libellos  meos  teneas, 

2  saepe  etiam  in  vestigio  meo  conloces.  Gratum  est  quod 
nos  requiris,  gratum  quod  his  fomentis  adquiescis  :  in- 
vicem  ego  epistulas  tuas  lectito  adque  identidem  in 
manus  quasi  novas  sumo  ;  sed  eo  magis  ad  desiderium 

3  tui  accendor.  Kam  cuius  literae  tantum  habent  suavi- 
tatis,  huius  sermonibus  quantum  dulcedinis  inest !  Tu 
tamen  quam  frequentissime  scribe,  licet  hoc  ita  me 
delectet  ut  torqueat.     Vale. 


X. 

Pliny  has  visited  the  villa  of  Verginius  Ruf  us,  and  finds  his  monument 
still  unfinished.  His  epitaph.  Necessity  of  erecting  one's  own 
tomb. 

C.  PLINIUS  ALBINO  SUO  S. 

1  Cum  venissem  in  socrus  meae  villam  Alsiensem, 

quae   aliquando   Eufi  Vergini   fuit,   ipse   mihi   locus 
optimi  illius   et   maximi   viri   desiderium   non    sine 

IV.  5.  inpensius:  the  more  earnestly . 

VII.  1.  vestigio  meo:  my  place.    2.  fomentis:  consolation.    3.  tor- 
queat: torments. 

X.  1.  socrus:  ynother-in-law. 


BPISTULARUM   VI.  4,  7,  10,  15.  55 

dolore  renovavit.     Hunc  enim  colere  secessum  atque 
etiam   senectutis   suae  niduluin   vocare    con  sue  ve  rat. 
Quocumque  me  contulissem,  ilium  animus,  ilium  oculi    2 
requirebant.     Libuit  etiam  monimentum  eius  videre, 
et  vidisse  paenituit.     Est  enim  adliuc  inperfectum,    3 
nee  difficultas  operis  in  causa,  modici  ac  potius  exigui, 
sed  inertia  eius  cui  cura  mandata  est.    Subit  indignatio 
cum  miseratione,  post  decimum  mortis  annum  reliquias 
neglectumque  cinerem  sine  titulo,  sine  nomine  iacere, 
cuius  memoria  orbem  terrarum  gloria  pervagetur.     Ad    4 
ille  mandaverat  caveratque  ut  divinum  illud  et  immor- 
tale  factum  versibus  inscriberetur : 

hie  situs  est  Rufus,  pulse  qui  Vindice  quondam 
imperium  adseruit  non  sibi  sed  patriae. 
Tam  rara  in  amicitiis  fides,  tarn  parata  oblivio  mortu-    5 
orum  ut  ipsi  nobis  debeamus  etiam  conditoria  extruere 
omniaque  heredum  officia  praesumere.     Nam  cui  non    6 
est  verendum  quod  videmus  accidisse  Verginio  ?  cuius 
iniuriam  ut  indigniorem  sic  etiam  notiorem  ipsius  cla- 
ritas  facit.    Vale. 

XV. 

Practical  joke  of  lavolenus  Priscus,  and  Pliny's  disgnst  at  it. 

C.  PLINIUS  ROMANO  SUO  S. 

Mirificae  rei  non  interfuisti :  ne  ego  quidem ;  sed  i 
me  recens  fabula  excepit.    Passennus  PauUus,  splendi- 

X.  1.  nidulum:  nest.  3.  cinerem:  ashes.  — tilvlo:  inscription. 
—  pervagetur :  is  spread.  4.  situs :  buried.  —  adseruit :  claimed. 
5.  conditoria  extruere:  to  build  our  own  tombs. 

XV.  1.  Mirificae:  /to^aft/e.  — excepit:  ^a«  come  ro.  — splendidus: 
noble. 


56  C.  PLINI 

(ius  eques  Komanus  et  in  primis  eruditus,  scribit  ele- 
gos.  Gentilicium  hoc  illi :  est  enim  municeps  Properti 
adque  etiam  inter  maiores  suos  Propertium  numerat. 

2  Is  cum  recitaret,  ita  coepit  dicere  '  Prisce,  iubes/  Ad 
hoc  lavolenus  Priscus  (aderat  enim,  ut  Paullo  amicis- 
simus)  '  ego  vero  non  iubeo.'     Cogita  qui  risus  homi- 

3  num,  qui  ioci.  Est  omnino  Priscus  dubiae  sanitatis, 
interest  tamen  officiis,  adhibetur  consiliis  atque  etiam 
ius  civile  publice  respondet :    quo  magis  quod  tunc 

4  fecit  et  ridiculum  et  notabile  fuit.  Interim  Paullo 
aliena  deliratio  aliquantum  frigoris  attulit.  Tam  sol- 
licite  recitaturis  providendum  est  non  solum  ut  sint 
ipsi  sani  verum  etiam  ut  sanos  adhibeant.     Vale. 


XVI. 

Pliny  narrates  to  Tacitus  the  circumstances  attending  the  death  of  his 
uncle  and  the  phenomena  at  the  eruption  of  Vesuvius. 

C.  PLINIUS  TACITO  SUO  S. 

1  Petis  ut  tibi  avunculi  mei  exitum  scribam,  quo 
verius  tradere  posteris  possis.  Gratias  ago:  nam 
video  morti  eius,  si  celebretur  a  te,  inmortalem  glo- 

2  riam  esse  propositam.  Quamvis  enim  pulcherrimarum 
clade  terrarum,  ut  populi,  ut  urbes,  memorabili  casu 
quasi  semper  victurus  occiderit,  quamvis  ipse  plurima 
opera  et  mansura  condiderit ;  multum  tamen  perpetui- 

3  tati  eius  scriptorum  tuorum  aeternitas  addet.     Equi- 

XV.  1.  elegos:  elegiac  poeti^y.  —  Geii.tUicinm:  in  the  family . — 
municeps :  fellow-townsman.  3.  interest :  shares  in.  —  ius  civile 
respondet:  Is  an  authority  on  civil  law.     4.  deliratio:  folly. 

XVI.  2.  condiderit:  wrote. 


EPISTULARUM    VI.   15,  16.  57 

dem  beatos  puto  quibus  deorum  munere  datum  est  aut 
facere  scribenda  aut  scribere  legenda,  beatissimos  vero 
quibus  utrumque.  Horum  in  numero  avunculus  mens 
et  suis  libris  et  tuis  erit.  Quo  libentius  suscipio,  de- 
posco  etiam  quod  iniungis.  Erat  Miseni  classemque  4 
imperio  praesens  regebat.  Nonuin  Kal.  Septembres, 
hora  fere  septima,  mater  mea  indicat  ei  apparere 
nubem  inusitata  et  magnitudine  et  specie.  Usus  ille  5 
sole,  mox  f  rigida,  gustaverat  iacens  studebatque :  pos- 
cit  soleas,  ascendit  locum  ex  quo  maxime  miraculum 
illud  conspici  poterat.  Nubes,  incertum  procul  intu- 
entibus  ex  quo  monte  (Vesuvium  fuisse  postea  cogni- 
tum  est),  oriebatur,  cuius  similitudinem  et  formam 
non  alia  magis  arbor  quam  pinus  expresserit.  Nam  (> 
longissimo  velut  trunco  elata  in  altum  quibusdam 
ramis  diffundebatur,  credo,  quia  recenti  spiritu  evecta, 
dein  senescente  eo  destituta  aut  etiam  pondere  suo 
victa  in  latitudinem  vanescebat:  Candida  interdum, 
interdum  sordida  et  maculosa,  prout  terrain  ciueremve 
sustulerat.  Magnum  propiusque  noscenduni,  ut  erudi-  7 
tissimo  viro,  visum.  lubet  Liburnicam  aptari:  mihi, 
si  venire  una  vellem,  facit  copiam :  respondi  studere 
me  malle,  et  forte  ipse  quod  scriberem  dederat.  Egre-  8 
diebatur  domo:  accipit  codicillos  Rectinae  Tasci  in- 
minenti  periculo  exterritae  (nam  villa  eius  subiacebat. 
nee  ulla  nisi  navibus  fuga)  :  ut  se  tanto  discrimini 
eriperet  orabat.    Vei-tit  ille  consilium  et  quod  studioso 

XVI.  4.  Nonum:  sc.  diem.  5.  sole:  situ  bath.  —  soleas:  shoes. — 
intuentibus :  i.e.  ii.s  intueutibus.  H.  diffundebatur:  spread  out.— 
spiritu :  h/a.-^f.  —  senescente :  growing  weak.  —  in  latitudinem  vanes- 
cebat: (ji-fir  thin  in  <tU  directioiUi.  —  maculosa:  spotted. — prout:  as 
if.  7.  Liburnicam:  sc.  uavem.  8.  codicillos:  uo^e.  —  discrimini: 
danger. 


58  C.  PLINI 

9  animo  incohaverat  obit  maximo.  Deducit  quadriremes, 
ascendit  ipse,  non  Eectinae  modo  sed  multis  (erat 
enim    frequens    amoenitas    orae)    laturus   auxilium. 

10  Properat  illuc  unde  alii  fugiuntj  rectumque  cursum, 
recta  gubernacula  in  periculum  tenet,  adeo  solutus 
metu  ut  omnis  illius  mali  niotus,  omnis  figuras,  ut 

11  deprenderat  oculis,  dictaret  enotaretque.  lam  navi- 
bus  cinis  incidebat,  quo  propius  accederent,  calidior  et 
densior,  iam  pumices  etiam  nigrique  et  ambusti  et 
fracti  igne  lapides,  iam  vadum  subitum  ruinaque 
montis  litora  obstantia.  Cunctatus  paulum  an  retro 
flecteret,  mox  gubernatori  ut  ita  faceret  monenti 
^fortes'  inquid  ^fortuna  iuvat:   Pomponianum  pete.' 

12  Stabiis  erat,  diremptus  sinu  medio ;  nam  sensim  cir- 
cumactis  curvatisque  litoribus  mare  infunditur.  Ibi, 
quamquam  nondum  periculo  adpropinquante,  con- 
spicuo  tamen,  et  cum  cresceret,  proximo,  sarcinas  con- 
tulerat  in  naves,  certus  fugae,  si  contrarius  ventus 
resedisset;  quo  tunc  avunculus  mens  secundissimo 
invectus  conplectitur  trepidantem,  consolatur,  horta- 
tur,  utque  timorem  eius  sua  securitate  leuiret,  deferri 
in  balineum  iubet :  lotus  accubat,  cenat  aut  hilaris  aut, 

13  quod  est  aeque  magnum,  similis  hilari.  Interim  e 
Vesuvio  monte  pluribus  in  locis  latissimae  flammae 
altaque  incendia  relucebant,  quorum  fulgor  et  claritas 
tenebris  noctis  excitabatur.  Ille  agrestium  trepida- 
tione  ignes  relictos  desertasque  villas  per  solitudinem 
ardere  in  remedium  formidinis  dictitabat.      Turn  se 

XVI.  8.  obit:  performed.  9.  amoenitas  orae :  the  beautiful  shore. 
10.  gubernacula:  helm.—msili:  disaster.  11.  pumices:  pumice  stones. 
—  subitum:  so.  erat.  — litora  obstantia:  the  shore  heaped  up  in  his 
loay.  12.  diremptus :  cut  off.  —  sensim :  gradually.  —  secundissimo : 
sc.  vento. 


EPISTULARUM   VI.  16.  59 

quieti   dedit,    et    quievit    verissimo    quidem    somno. 
Nam  meatus  animae,  qui  illi  propter  amplitudinem 
corporis  gravior  et  sonautior  erat,  ab  iis  qui  limini 
obversabantur  audiebatur.      Sed  area  ex  qua  diaeta  14 
adibatur  ita  iam  cinere  mixtisque  pumicibus  oppleta 
surrexerat  ut,   si  longior   in   cubiculo   mora,    exitus 
negaretur.      Excitatus    procedit    seque    Pomponiano 
ceterisque  qui  pervigilaverant  reddit.      In  commune  15* 
consultant,  intra  tecta  subsistant  an  in  aperto  vagen- 
tur.     Nam  crebris  vastisque  tremoribus  tecta  nuta- 
bant  et  quasi  emota  sedibus  suis  nunc  hue  nunc  illuc 
abire  aut  referri  videbantur.     Sub  dio  rursus  quam-  16 
quam  levium  exesorumque  pumicum  casus  metueba- 
tur ;    quod    tamen   periculorum   collatio   elegit.      Et 
apud  ilium  quidem  ratio  rationem,  apud  alios  timorem 
timor  vicit.     Cervicalia  capitibus  inposita  linteis  con- 
stringunt:   id  munimentuin  adversus  incidentia  fuit. 
Iam  dies  alibi,  illic  nox  omnibus  noctibus  nigrior  den-  17 
siorque;   quam  tamen  faces  multae  variaque  lumina 
solabantur.      Placuit   egredi   in  litus  et  ex  proximo 
aspicere   ecquid   iam   mare   admitteret;   quod   adhuc 
vastum  et  adversum  permanebat.     Ibi  super  abiectum  18 
linteum  recubans  semel  adque  iterum  frigidam  aquam 
poposcit  hausitque.     Deinde  flammae  flammarumque 
praenuntius  odo^  sulpuris  alios  in  fugam  vertunt,  ex- 
citant ilium.     Innitens  servolis  duobus  adsurrexit,  et  19 

XVI.  13.  meatus  animae :  passage  of  breath,  i.e.  snoring.  —  obver- 
sabantur: passed  by.  14.  diaeta:  summer  house.  — BVLTTexera.t:  had 
been  raised.     15.  abire  aut  referri:   to  bend  forward  or  backward. 

16.  Sub  dio:  in  the  open  air.  — exesoram:  porous.  — coUaXio:  com- 
parison.—  Cervicalia :    thick  coverings.  —  linteis:   pieces  of  cloth. 

17.  ecquid:   whether  anything. —  \9iB\Vim.'.   stormy.      19.   Innitens: 
leaning  on. 


60  C.  PLINI 

statim  concidit,  ut  ego  colligo,  crassiore  caligine  spiritu 
obstructo  clausoc^^ue  stomaclio,  qui  illi  natura  invalidus 

20  et  angustus  et  frequenter  aestuans  erat.  Ubi  dies 
redditus  (is  ab  eo  quern  novissime  vide  rat  tertius), 
corpus  inventum  integrum,  inlaesum  opertumque  ut 
I'uerat  indutus :  habitus  corporis  quiescenti  quam  de- 

21  functo  similior.  Interim  Miseni  ego  et  mater.  Sed 
nihil  ad  historiam,  nee  tu  aliud  quam  de  exitu  eius 

22  scire  voluisti.  Finem  ergo  faciam.  Unum  adiciam 
omnia  me  quibus  interfueram  quaeque  statim,  cum 
maxime  vera  memorantur,  audieram  persecutum.  Tu 
potissima  excerpes.  Aliud  est  enim  epistulam  aliud 
historiam,  aliud  amico  aliud  omnibus  scribere.     Vale. 


XX. 

Pliny  narrates  his  own  experience  at  Misenum  during  the  eruption,  the 
appearance  of  the  mountain,  and  the  panic  of  the  inhabitants  of 
the  region. 

C.  PLINIUS  TACITO  SUO  S. 

1  Ais  te  adductum  litteris  quas  exigenti  tibi  de  morte 
avunculi  mei  scripsi  cupere  cognoscere  quos  ego  Mi- 
seni relictus  (id  enim  ingressus  abruperam)  non  solum 
metus   verum   etiam   casus    pertulerim.      Quamquam 

2  animus  meminisse  horret,  incipiam.  Profecto  avun- 
culo  ipse  reliquum  tempus  studiis  (ideo  enim  reman- 

XVI.  19.  crassiore  caligine:  denser  fumes.  — sjpiritvL:  breath.— 
stomacho:  (/v/Z^e^.  —  aestuans :  inflamed.  20.  inlaesum:  uninjured. 
—  indutus:  clothed.  22.  potissima:  those  things  best  suited  for  your 
purpose. 

XX.  1.  exigenti:  c7emcmcZm^.  — ahruperam:  I  had  broken  off  my 
narrative  (in  preceding  letter) . 


EPISTULARUM   VI.   16,  20.  61 

seram)  inpendi:  mox  balineum,  cena,  somnus  inquie- 
tus  et  brevis.     Traecesserat  per  multos  dies  tremor    3 
terrae  minus   formidolosus   quia  Campaniae   solitus. 
Ilia  vero  nocte  ita  invaluit  ut  non  moveri  omnia  sed 
verti  crederentur.     Inrumpit  cubiculum  meum  mater :    4 
surgebam,  invicem,  si  quiesceret,  excitaturus.     Residi- 
mus  in  area  domus,  quae  mare  a  tectis  modico  spatio 
dividebat.     Dubito  constantiam  vocare  an  inpruden-    5 
tiam  debeam ;  agebam  enim  duodevicensimum  annum  : 
posco  librum  Titi  Livi  et  quasi  per  otium  lego  adque 
etiam,  ut  coeperam,  excerpo.     Kcce,  amicus  avunculi, 
qui  mi  per  ad  eum  ex  Hispania  venerat,  ut  me  et  ma- 
trem  sedentes,  me  vero  etiam  legentem  videt,  illius 
patientiam,  securitatem  meam  corripit :  nihilo  segnius 
ego   intentus   in   librum.      lam   hora  diei   prima,  et    6 
adhuc  dubius  et  quasi  langaidus  dies.     lam  quassatis 
circumiacentibus  tectis,  quamquam  in  aperto  loco,  an- 
gusto   tamen,  magnus  et  certus  ruinae  metus.     Turn    7 
demum  excedere  oppido  visum  :  sequitur  vulgus  attoni- 
tum,  quodque  in  pavore  simile  prudentiae,  alienum 
consilium   suo   praefert   ingentique   agmine   abeuntis 
premit  et  inpellit.     Egressi  tectaconsistimus.     Multa    8 
ibi   miranda,  multas   formidines   patimur.     Nam  ve- 
hicula  quae  produci  iusseramus,  quamquam  in  pianis- 
simo campo,    in   contrarias    partes   agebantur   ac   ne 
lapidibus  quidem  fulta  in  eodem  vestigio  quiescebant. 
Praeterea  mare  in  se  resorberi  et  tremore  terrae  quasi    9 
repelli  videbamus.     Certe  processerat  litus  multaque 


XX.  4.  excitaturus:  sc.  earn.  5.  Ecce:  Lo /  — corripit :  rebukes. 
—  nihilo  segnius :  uuue  tlw  less.  G.  languidus:  saltnj.  7.  abeuntis: 
sc.  nos.  s.  in  contrarias  partes:  back  and  forth.  — tvlXA:  blocked. 
9.  processerat:  advanced. 


62  -  C.  PLINI 

animalia  maris  siccis  harenis  detinebat.  Ab  altero 
latere  nubes  atra  et  horrenda  ignei  spiritus  tortis 
vibratisque  discursibus  rupta  in  longas  flammarum 
figuras    dehiscebat  :    fulguribus    illae    et    similes    et 

10  maiores  erant.  Turn  vero  idem  ille  ex  Hispania  ami- 
cus acrius  et  instantius  '•  si  f rater '  inquit  ^  tuus,  tuiis 
avunculus  vivit,  vult  esse  vos  salvos :  si  periit,  super- 
stites  voluit :  proinde  quid  cessatis  evadere  ? '  Re- 
spondimus  non  commissures  nos  ut  de  salute  illius 

11  incerti  nostrae  consuleremus.  Non  moratus  ultra 
proripit  se  effusoque  cursu  periculo  aufertur.  Nee 
multo  post  ilia  ^  nubes  descendere  in  terras,  operire 
maria:  cinxerat  Capreas  et  absconderat:  Miseni  quod 

12  procurrit  abstulerat.     Tum  mater  orare,  hortari,  iubere 
.    quoquo  modo  fugerem;    posse  enim  iuvenem,   se  et 

annis  et  corpore  gravem  bene  morituram,  si  mihi 
causa  mortis  non  fuisset.  Ego  contra,  salvum  me  nisi 
una  non  futurum  :  dein  manum  eius  amplexus,  addere 
gradum   cogo.      Paret  aegre  incusatque  se  quod  me 

13  moretur.  lam  cinis,  adhuc  tamen  rarus :  respicio ; 
densa  caligo  tergis  imminebat,  quae  nos  torrentis 
modo  infusa  terrae-  sequebatur.  ^Deflectamus'  in- 
quam,    'dum  videmus   ne  in  via  strati  comitantium 

14  turba  in  tenebris  opteramur.'  Vix  consideramus,  et 
nox,  non  qualis  inlunis  aut  nubila,  sed  qualis  in  locis 
clausis  lumine  extincto.  Audires  ululatus  feminarum, 
infantum  quiritatus,  clamores  virorum :  alii  parentes, 

XX.  9.  siccis:  dry.  —  harenis:  sands.  —  horrenda  .  .  .  discursi- 
bus:  of  fearful  appearance  because  of  the  Jiickerings  and  Jia  ■kings 
of  fiery  ?;a2>or.  —  dehiscebat :  opened.  11.  absconderat:  hid  from 
view.  — quod  procurrit:  the  promontory.  12.  addere  gradum:  to 
hasten  her  steps.  13.  infusa:  spread  over.  —  strati :  scattered.— 
opteramur:  crushed.     14.  quiritatus:  cries. 


I 


EPISTULARUM  VI.  20.  63 

alii  liberos,  alii  coniuges  vocibus  requirebant,  vocibus 
noscitabant :  hi  suum  casuin,  illi  suorum  miseraban- 
tur :  erant  qui  metii  mortis  mortem  precarentur :  miilti  15 
ad  deos  manus  tollere,  plures  nusquam  iam  deos  ullos, 
aeternamqiie  illam  et  novissimam  noctem  muiido  inter- 
pretabantur.  Nee  defuerunt  qui  fictis  mentitisque  ter- 
roribus  vera  pericula  augereut.  Aderant  qui  Miseni 
illud  ruisse,  illud  ardere  falso,  sed  credentibus  iiuntia- 
bant.  Paulum  reluxit;  quod  non  dies  nobis  sed  ad-  16 
ventantis  ignis  indicium  videbatur.  Et  ignis  quidem 
longius  substitit,  tenebrae  rursus,  cinis  rursus  multus 
et  gravis.  Hunc  identidem  adsurgentes  excutiebamus : 
operti  alioqui  adque  etiam  oblisi  pondere  essemus. 
Possem  gloriari  non  gemitum  milii,  non  vocem  i)arum  17 
fortem  in  tantis  periculis  excidisse,  nisi  me  cum  omni- 
bus, omnia  mecum  perire  misero,  magno  tamen  mor- 
talitatis  solacio  credidissem.  Tandem  ilia  caligo  18 
tenuata  quasi  in  fumum  nebulamve  discessit :  mox 
dies  verus,  sol  etiam  effulsit,  luridiis  tamen,  qualis 
esse,  cum  deficit,  solet.  Occursabant  trepidantibus 
adhuc  oculis  mutata  omnia  altoque  cinere,  tamquam 
nive,  obducta.  Kegressi  Misenum,  curatis  utcumque  19 
corporibus  suspensam  dubiamque  noctem  spe  ac  metu 
exegimus.  Metus  praevalebat :  nam  et  tremor  terrae 
perse verabat  et  plerique  lymph ati  terrificis  vaticina- 
tionibus  et  sua  et  aliena  mala  ludificabantur.     Nobis  20 


XX.  15.  interpretabantur :  maintahiPjJ.  —  ruisse:  had  fallen. 
10.  reluxit:  grew  light.  —  indicinm:  ,s/r/;/.  —  substitit:  lasted.— 
identidem :  again  and  again.  —  excutiebamus :  .shook  off.  —  alioqui : 
otherwise.  — oibliBi:  overwhelmed.  17.  gloriari:  boast.  IH.  tenuata: 
being  dissipated.  —  cum  deficit:  when  it  is  eclipsed.  10.  utcumque: 
as  best  we  couW.  —  lymphati :  r?-^?^^^  —  terrificis  vaticinationibus : 
with  awful  predictions.  —  ludificabantur :  made  a  comedy  of. 


64  C.  PLINI 

tamen  ne  tunc  quidem,  quamquam  et  expertis  pericu- 
lum  et  exspectantibus,  abeundi  consilium,  donee  de 
avunculo  nuntius.  Haec  nequaquam  historia  digna 
non  scripturus  leges  et  tibi,  scilicet  qui  requisisti, 
inputabis,  si  digna  ne  epistula  quidem  videbuntur. 
Vale. 

XXIX. 

Pliny  states  the  sort  of  law-suits  which  an  advocate  ought  to  under- 
take. They  are  of  three  kinds.  He  discusses  the  results  of  fre- 
quent pleading,  quotes  Polio's  saying,  and  gives  a  list  of  some  of 
his  own  principal  cases. 

C.  PLINIUS  QUADRATO  SUO  S. 

1  Avidius  Quietus,  qui  me  unice  dilexit,  et  quo  non 
minus  gaudeo,  probavit,  ut  multa  alia  Thraseae  (fuit 
enim  familiaris)  ita  hoc  saepe  referebat,  praecipere 
solitum   suscipiendas  esse  causas  aut  amicorum  aut 

2  destitutas  aut  ad  exemplum  pertinentes.  Cur  amico- 
rum, non  eget  interpretatione :  cur  destitutas  ?  quod 
in  illis  maxime  et  constantia  agentis  et  bumanitas 
cerneretur :  cur  pertinentis  ad  exemplum  ?  quia  pluri- 

3  mum  referret  bonum  an  malum  induceretur.  Ad  haec 
ego  genera  causarum,  ambitiose  fortasse,  addam  tamen 
claras  et  inlustres.  Aequum  est  enim  agere  non  num- 
quam  gloriae  et  famae,  id  est  suam  causam.  Hos  ter- 
minos,  quia  me  consuluisti,  dignitati  ac  verecundiae 

4  tuae  statuo.  Nee  me  praeterit  usum  et  esse  et  haberi 
optimum  dicendi  magistrum :  video  etiam  multos  parvo 

XX.  20.    inputabis :  you  will  charge  it  to  yourself. 

XXIX.  1.  unice:  f'.specia^.  — destitutas:  of  the  friendless.  —  ad 
exemplum  pertinentes:  establishing  a  precedent.  3.  suam:  07ie's 
own.    4,  praeterit:  escape  me. 


EPISTULARUM   VI.  20,  29.  65 

ingenio,  litteris  nullis,  ut  bene  agerent  agendo  conse- 
cutos.     Sed  et  illud  quod  vel  Polionis  vel  tamquam    5 
Polionis  accepi  verissimum  experior,  ^  commode  agendo 
factum  est  ut  saepe  agerem,  saepe  agendo  ut  minus 
commode ' :   quia   scilicet   adsiduitate  nimia  facilitas 
magis  quam  facultas,  nee  tiducia  sed  temeritas  para- 
tur.     Nee  vero  Isocrati  quo  minus  haberetur  summus    (> 
ora'tor  offecit  quod  infirmitate  vocis,  mollitia  frontis, 
ne  in  publico  diceret  inpediebatur.     Proinde  multum 
lege   scribe   meditare,  ut   possis,  cum  voles,  dicere; 
dices,  cum  velle  debebis.     Hoc  fere  temperamentum 
ipse  servavi.     Non  numquam  necessitati,  quae   pars    7 
rationis  est,  parui.     Egi  enim  quasdam  a  senatu  ius- 
sus,  quo  tamen  in  numero  fuerunt  ex  ilia  Thraseae 
divisione,  hoc  est  ad  exemplum  pertinentes.     Adfui    8 
Baeticis  contra  Baebium  Massam:  quaesitum  est  an 
danda  esset  inquisitio ;  data  est.     Adfui  rursus  isdem 
querentibus  de  Caecilio  Classico :   quaesitum  est  an 
provinciales  ut  socios  ministrosque  proconsulis  plecti 
oporteret;  poenas  luei'unt.    Accusavi  Marium  Priscum,    9 
qui,  lege  repetundarum  damnatus,  utebatur  dementia 
legis,  cuius  severitatem  inmanitate  criminum  excesse- 
rat;   relegatus  est.     Tuitus  sum  luliiun  Bassum,  ut  lo 
incustoditum  nimis  et  incautum  ita  minima  malum; 
iudicibus  acceptis  in  senatu  remansit.     Dixi  proxime  ii 
pro  Vareno,  postulante  ut  sibi  invicem  evocare  testes 
liceret;  impetratum  est.    In  posteiiim  opto  ut  ea  potis- 
simimi  iubear  quae  me  deceat  vel  sponte  fecisse.    Vale. 

XXIX.  <).  offecit:  was  a  hindrance  /o,  —  mollitia  frontis:  hash- 
fulness.  8.  inquisitio:  investigatloti.  —  TgiiecXi:  embraced  in  the  in- 
dictment.—luerunt:  paid.  9.  repetundarum:  extortion.— ntehaXur: 
tried  to  take  advantage  o/.  —  inmanitate :  enormity.  10.  iudicibus : 
appraisers. 

9 


BOOK    VII. 

V. 

Pliny's  longing  for  his  absent  wife. 
C.  PLINIUS  CALPURNIAE  SUAE  S. 

1  Incredibile  est  quanto  desiderio  tui  tenear.  In 
causa  amor  primum,  deinde  quod  non  consuevimus 
abesse.  Inde  est  quod  magnam  noctium  partem  in 
imagine  tua  vigil  exigo,  inde  quod  interdiu  quibus 
horis  te  visere  solebam  ad  diaetam  tuam  ipsi  me,  ut 
verissime  dicitur,  pedes  ducunt,  quod  denique  aeger 
et  maestus  ac  similis  excluso  a  vacuo  limine  recedo. 
Unum  tempus  his  tormentis  caret,  quo  in  foro  amico- 

2  rum  litibus  conteror.  Aestima  tu  quae  vita  mea  sit, 
cui  requies  in  labore,  in  miseria  curisque  solacium. 
Vale. 

XIX. 

Sickness  of  Fannia  and  her  character.  Prosecution  of  Senecio.  Fan- 
nia's  death  a  great  loss.    Pliny's  affection  for  her  mother  also. 

C.  PLINIUS  PRISCO  SUO  S. 

1  An  git  me  Fanniae  valetudo.  Contraxit  banc,  dum 
adsidet  luniae  virgini,  sponte  primum  (est  enim  ad- 

V.    1.  vigil:   awake.  — interdiu:  in  the  daytime.  — exclxLao:  an 
excluded  lover.  —  conteror :  /  am  worn  out. 
XIX.   1.  adsidet :  loas  in  attendance  upon. 
66 


C.  PLINI   EPISTULAliUM  VIT.  5,  19.  67 

finis),  deinde  etiam  ex  auctoritate  pontificum.     Nam    2 
virgines,  cum  vi  morbi  atrio  Vestae  coguntur  exce- 
dere,    matronarum    curae    custodiaeque    mandantur. 
Quo  munere  Fannia  dum  sedulo   fungitur,  hoc   dis- 
crimine  inplicita  est.    Insident  febres,  tussis  increscit,    3 
summa  macies,  summa  defectio :   animus  tantum  et 
spiritus  viget  Helvidio  marito,  Thrasea  patre  dignis- 
simus ;    reliqua  labuntur   meque   non    metu    tantum 
verum  etiam  dolore  conficiunt.     Doleo  enim  feminam    4 
maximam  eripi  oculis  civitatis,  nescio  an  aliquid  simile 
visuris.     Quae  castitas  illi !   quae  sanctitas !   quanta 
gravitas !  quanta  constantia !     Bis  maritum  secuta  in 
exilium   est,   tertio   ipsa    propter   maritum   relegata. 
Nam  cum  Senecio  reus  esset,  quod  de  vita  Helvidi    5 
libros  composuisset,  rogatumque  se  a  Fannia  in  de- 
fensione  dixisset,  quaerente  minaciter  Metio  Caro  an 
rogasset  respondit  '  rogavi,'  an  commentarios  scripturo 
dedisset,  *  dedi,'  an  sciente  matre,  '  nesciente ' ;   pos- 
tremo  nullam  voceni  cedentem  periculo  emisit.     Quin    6 
etiam  illos  ipsos  libros,  quamquam  ex  necessitate  et 
metu  temporum  abolitos  senatus  consulto,  publicatis 
bonis  servavit  habuit,  tulitque  in  exilium  exilii  causam. 
Eadem  quam  iucunda,  quam  comis,  quam  denique,  quod    7 
paucis  datum  est,  non  minus  amabilis  quam  veneranda ! 
Eritne  quam  postea  uxoribus  nostris  ostentare  possi- 
mus?   erit  a  qua  viri   quoque   fortitudinis   exempla 
sumamus  ?  quam  sic  cernentes  audientesque  miremur 
ut  illas  quae  leguntur  ?     Ac  mihi  domus  ipsa  nutare    8 

XIX.  2.  sedulo:  zea^otts^y.  —  discrimine:  dangerous  sickness. 
3.  tussis:  cough.  —  macies:  emaciation.  —  defectio:  weakness.  r>,  in 
defensione:  'iw  his  de/e»se.  — rogasset  respondit:  sc.  Fannia.  — com- 
mentarios: nofes.  — scripturo:  sc.  iSenecioni.  (>.  publicatis  bonis: 
when  her  goods  were  confiscated.     7.  comis :  affable. 


QS  C.  PLINI 

convulsaque  sedibus  suis  ruitura  supra  videtur,  licet 
adhuc  posteros  habeat.  Quantis  enim  virtutibus  quau- 
tisque  factis  adsequentur  ut  haec  non  novissima  occi- 
9  derit  ?  Me  quidem  illud  etiam  adfligit  et  torquet  quod 
matrem  eius,  illam  (nihil  possum  inlustrius  dicere) 
tantae  feminae  matrem,  rursus  videor  amittere,  quam 
haec,  ut  reddit  ac  refert  nobis,  sic  auferet  secum 
meque  et  novo  pariter  et   rescisso  vulnere   adficiet. 

10  Utramque  colui,  utramque  dilexi  ;  utram  magis  nescio, 
nee  discerni  volebant.  Habuerunt  officia  mea  in  se- 
cundis,  habuerunt  in  adversis.  Ego  solacium  relega- 
tarum,  ego  ultor  reversarum;  non  feci  tamen  paria, 
atque  eo  magis  hanc  cupio  servari,  ut  mihi  solvendi 

11  tempora  supersint.  In  his  eram  curis,  cum  scribe- 
rem  ad  te ;  quas  si  deus  aliquis  in  gaudium  verterit, 
de  metu  non  querar.     Vale. 


XX. 

Pliny  has  read  a  speech  of  Tacitus,  and  now  sends  one  to  him.    He 
rejoices  in  their  mutual  love  and  intimacy  in  literary  pursuits. 

C.  PLINIUS  TACITO  SUO  S. 

1  Librum  tuum  legi  et  quam  diligentissime  potui  ad- 
notavi  quae  commutanda,  quae  eximenda  arbitrarer. 
Nam  et  ego  verum  dicere  adsuevi  et  tu  libenter  audire. 
Neque  enim  ulli  patientius  reprehenduntur  quam  qui 
maxime  laudari  merentur.     Nunc  a  te  librum  meum 


XIX.  8.  adsequentur:  will  they  bring  it  about.  9.  rescisso:  re- 
opened. 10.  discerni:  any  difference  to  be  made.  —  solvendi:  of 
discharging  7ny  obligations. 


EPISTULARUM   VII.   ID,  20.  09 

cum  adnotationibus  tuis  exspecto.     0  iucundas,  o  pul-    2 
chras  vices !     Quani  me  delectat  quod,  si  qua  posteris 
cura   uostri,   usquequaque   uarrabitur   qua  concordia 
simplicitate  tide  vixerimus  !     Erit  rarum  et  insigne    3 
duos  homines  aetate  dignitate  propemodum  aequales, 
non  nullius  in  litteris  nominis  (cogor  enini  de  te  quo- 
que  parcius  dicere,  quia  de  me  simul  dico),  alterum 
altei'ius  studia  fovisse.    Equidem  adulescentulus,  cum    4 
iam  tu  fama  gloriaque  floreres,  te  sequi,  tibi  longo  sed 
proximus  intervallo  et  esse  et  haberi  concupiscebam. 
Et  erant  multa  clarissima  ingenia;  sed  tu  mihi  (ita 
similitudo  naturae  ferebat)  maxime  imitabilis,  maxime 
imitandus  videbaris.     Quo  magis  gaudeo  quod,  si  quis    5 
de  studiis  sermo,  una  nominamur,  quod  de  te  loquenti- 
bus  statim  occurro.     Nee  desunt  qui  utrique  nostrum 
praeferantur.     Sed  nos,  nihil  interest  mea  quo  loco,    6 
iungimur:  nam  mihi  primus  qui  a  te  proximus.     Quin 
etiam  in  testamentis  debes  adnotasse :  nisi  quis  forte 
alterutri  nostrum  amicissimus,  eadem  legata  et  quidem 
pariter  accipimus.     Quae  omnia  hue  spectant  ut  invi-    7 
cem  ardentius  diligamus,  cum  tot  vinculis  nos  studia, 
mores,  fama,  suprema  denique  hominum  iudicia  con- 
stringant.    Vale. 

XX.  2.  vices:  excAan^res.— usquequaque:  everywhere.   3.  fovisse: 
has  strengthened y  encouraged.    G.  alterutri :  to  one  or  the  other. 


70  C.  PLINI 


XXYII. 

Pliny  relates  three  ghost  stories.  The  first  concerning  Curtius  Rufus ; 
the  second  concerning  the  haunted  house ;  the  third  concerning  his 
own  slave.    Sura  is  asked  his  opinion  of  them. 

C.  PLINIUS  SURAE  SUO  S. 

1  Et  mihi  discendi  et  tibi  docendi  facultatem  otium 
praebet.  Igitur  perquani  velim  scire,  esse  phantas- 
mata  et  habere  propriam  figuram  mimenque  aliquod 
putes  an  inania  et  vana  ex  metu  nostro  imaginem  acci- 

2  pere.  Ego  ut  esse  credam  in  primis  eo  ducor  quod 
audio  accidisse  Curtio  Rufo.  Tenuis  adhuc  et  obscu- 
rus  obtinenti  Africam  comes  haeserat:  inclinato  die 
spatiabatur  in  porticu :  offertur  ei  mulieris  figura 
humana  grandior  pulchriorque :  perterrito  Africam  se, 
futurorum  praenuntiam,  dixit;  iturum  enim  Eomam 
honoresque  gesturum  adque  etiam  cum  summo  imperio 
in  eandem  provinciam  reversurum  ibique  moriturum. 

3  Facta  sunt  omnia.  Praeterea  accedenti  Carthaginem 
egredientique  nave  eadem  figura  in  litore  occurrisse 
narratur.  Ipse  certe  inplicitus  morbo,  futura  praete- 
ritis,  adversa  secundis  auguratus,  spem  salutis  nullo 

4  SUO  rum  desperante  proiecit.  lam  illud  nonne  et  magis 
terribile  et  non  minus  mirum  est,  quod  exponam  ut 

5  accepi?  Erat  Athenis  spatiosa  et  capax  domus,  sed 
infamis  et  pestilens.  Per  silentium  noctis  sonus  ferri, 
et  si  attenderes  acrius,  strepitus  vinculorum  longius 
primo,  deinde  e  proximo  reddebatur  :  mox  apparebat 

XXVII.  1.  phantasmata :  ghosts.  2.  Tenuis:  without  influence. 
—  obtinenti  Africam :  so.  proconsuli.  — haeserat:  was  attached  to. — 
3.  auguratus:  interpreting. 


EPISTULARUM   VII.  27.  71 

idolon,  senex  macie  et  squalore  confectus,  promissa 
barba,  horrenti  capillo  :  cruribus  corapedes,  manibus 
catenas  gerebat  quatiebatque.  Inde  inhabitantibus  6 
tristes  diraeque  noctes  per  metum  vigilabantur :  vigi- 
liam  morbus  et  crescente  formidine  mors  sequebatur. 
Nam  interdiu  quoque,  quamquam  abscesserat  imago, 
memoria  imaginis  ociilis  inerrabat,  longiorque  causis 
timoris  timor  erat.  Deserta  inde  et  damnata  solitu- 
dine  domus  totaque  illi  monstro  relicta ;  proscribe- 
batur  tamen,  sen  quis  emere,  seu  quis  conducere 
ignarus  tanti  mali  vellet.  Venit  Athenas  philosophus  7 
Athenodorus,  ,legit  titulum,  auditoque  pretio,  quia 
suspecta  vilitas,  percunctatus,  omnia  docetur  ac  nihilo 
minus,  immo  tanto  magis  conducit.  Ubi  coepit  adve- 
sperascere,  iubet  sterni  sibi  prima  domus  parte,  poscit 
pugillares  stilum  lumen:  suos  omnes  in  interiora  di- 
mittit,  ipse  ad  scribendum  animum  oculos  manum 
intendit,  ne  vacua  mens  audita  simulacra  et  inanes 
sibi  metus  fingeret.  Initio,  quale  ubique,  silentium  8 
noctis,  dein  concuti  ferrum,  vincula  moveri :  ille  non 
tollere  oculos,  non  remittere  stilum,  sed  offirmare 
animum  auribusque  praetendere  :  tum  crebrescere  fra- 
gor,  adventare,  et  iam  ut  in  limine,  iam  ut  intra  limen 
audiri:  respicit,  videt  agnoscitque  narratam  sibi  effi- 
giem.  Stabat  imiuebatque  digito,  similis  vocanti :  hie  9 
contra  ut  paulum  exspectaret  manu  signiticat  rursus- 
que  ceris  et  stilo  incumbit :  ilia  scribentis  capiti  catenis 
insonabat :  respicit  rursus  idem  quod  prius  innuentem, 


XXVII.  5.  idolon:  imar/e.  — cruribus:  legs.  6.  proscribebatur : 
advertised  for  sale.  7.  advesperascere :  to  grotv  dark.  —  sterni:  a 
bed  to  be  made.  —  simulacra:  appearances.  —  fingeret:  should  imag- 
ine.   8.  praetendere:  to  be  attentive.    9.  innuebat:  beckoned. 


72  C.  PLINI 

10  nee  moratus  tollit  lumen  et  sequitur.  Ibat  ilia  lento 
gradu,  quasi  gravis  vinculis :  postquam  deflexit  in 
aream  domus,  repente  dilapsa  deserit  comitem :  de- 
sertus  herbas  et  folia  concerpta  signum  loco  ponit. 

11  Postero  die  adit  magistratus,  monet  ut  ilium  locum 
effodi  iubeant.  Inveniuntur  ossa  inserta  catenis  et 
inplicita,  quae  corpus  aevo  terraque  putrefactum  nuda 
et  exesa  reliquerat  vinculis :  coUecta  publice  sepeliun- 

12  tur,  Domus  postea  rite  conditis  manibus  caruit.  Et 
haec  quidem  adfirmantibus  credo  :  illud  adfirmare  aliis 
possum.  Est  libertus  mihi,  non  inlitteratus.  Cum  hoc 
minor  f  rater  eodem  lecto  quiescebat.  Is  visus  est  sibi 
cernere  quendam  in  toro  residentem  admoventemque 
capiti  suo  cultros  adque  etiam  ex  ipso  vertice  ampu- 
tantem    capillos.      Ubi   inluxit,    ipse   circa  verticem 

13  tonsus,  capilli  iacentes  reperiuntur.  Exiguum  tem- 
poris  medium,  et  rursus  simile  aliud  priori  fidem 
fecit.  Puer  in  paedagogio  mixtus  pluribus  dormiebat: 
venerunt  per  fenestras  (ita  narrat)  in  tunicis  albis 
duo  cubantemque  detonderunt,  et  qua  venerant  reces- 
serunt.    Hunc  quoque  tonsum  sparsosque  circa  capillos 

14  dies  ostendit.  Nihil  notabile  secutum,  nisi  forte  quod 
non  fui  reus,  futurus,  si  Domitianus,  sub  quo  haec  acci- 
derunt,  diutius  vixisset.  Nam  in  scrinio  eius  datus  a 
Caro  de  me  libellus  inventus  est;  ex  quo  coniectari 
potest,  quia  reis  moris  est  summittere  capillum,  recisos 
meorum  capillos  depulsi  quod  imminebat  periculi  sig- 
num fuisse.     Proinde  rogo  eruditionem  tuam  intendas. 


XXVII.  11.  effodi:  dug  wp.  — exesa:  ea^ew.  —  sepeliuntur :  are 
huned.  12,.  cvltxoB:  scissors.  — X,on^Vi'&:  closely  cut.  13.  paedagogio: 
the  slaves'  dormitory.  14.  libellus:  accwsaiion.  —  summittere :  to  let 
grow  long. 


EPISTULAKUM   VII.  27,  33.  73 

Digna  res  est  quani  diu  multumque  consideres :   ne  15 
ego  qiiidem  iiidignus  cui  copiam  scientiae  tuae  facias. 
Licet  etiam  utramque  in  partem,  ut  soles,  disputes,  ex  lo 
altera  tamen  fortius,  ne  me  suspensum  incertumque 
dimittas,  cum  mihi  consulendi  causa  fuerit  ut  dubitare 
desinerem.     Vale. 

XXXIII. 

Pliny  asks  Tacitus  to  insert  in  his  Histories  a  full  account  of  the  bold 
action  and  speech  of  his  in  connection  with  the  prosecution  of 
Baebius  Massa,  which  he  proceeds  to  relate. 

C.  PLINIUS  TACITO  SUO  S. 

Auguror,  nee  me   fallit   augurium,  historias   tuas    i 
immortales  futuras ;  quo  magis  illis,  ingenue  fatebor, 
inseri  cupio.     Nam  si  esse  nobis  curae  solet  ut  facies    2 
nostra  ab  optimo  quoque  artifice  exprimatur,  nonne 
debemus  optare  ut  operibus  nostris  similis  tui  scriptor 
praedicatorque  contingat  ?      Demon stro   ergo,  quani-    3 
quam  diligentiam  tuam  fugere  non  possit,  cum  sit  in 
publicis   actis,  demonstro   tamen,  quo   magis   credas 
iucundum  mihi  futurum,  si  factum  meum,  cuius  gratia 
periculo  crevit,  tuo  ingenio,  tuo  testimonio  ornaveris. 
Dederat  me  senatus  cum  Herennio  Senecione  advoca-    4 
turn   provinciae    Baeticae   contra   Baebium   Massam, 
damnatoque  Massa  censuerat  ut   bona  eius   publice 
custodirentur.      Senecio,    cum    explorasset    consules 
postulationibus  vacaturos,  convenit  me  et  'qua  Con- 
cordia '  inquit  ^  iniunctam  nobis  accusationem  exsecuti 

XXXIII.  1.  inseri:  to  have  a  place  in.  2.  contingat:  may  fall  to 
the  lot  of.  3.  actis:  records.  4.  postulationibus  vacaturos:  would 
he  at  leisure  to  hear  demands. 


74  C.  PLINI   EPISTULAKUM   VII.  33. 

sumus,  hac   adeamus   consules   petamusque   n'e  bona 
dissipare    sinant    quorum    esse  in    custodia   debent.' 

5  Respond!  'cum  simus  advocati  a  senatu  dati,  dispice 
num  peractas  putes  partes  nostras  senatus  cognitione 
finita.'  Et  ille  '  tu  quem  voles  tibi  terminum  statues, 
cui  nulla  cum  provincia  necessitudo  nisi  ex  beneficio 
tuo,  et  hoc  recenti :  ipse  et  natus  ibi  et  quaestor  in  ea 

6  fui.'  Tum  ego  'si  fixum  tibi  istud  ac  deliberatura, 
sequar  te,  ut,  si  qua  ex  hoc  invidia,  non  tantum  tua.' 

7  Venimus  ad  consules,  dicit  Senecio  quae  res  ferebat : 
aliqua  subiungo.  Yixdum  conticueramus,  et  Massa 
questus  Senecionem  non  advocati  fidem  sed  inimici 
amaritudinem    inplesse,     impietatis    reum    postulat. 

8  Horror  omnium:  ego  autem  'vereor'  inquam,  'claris- 
simi  consules,  ne  mihi  Massa  silentio  suo  praevarica- 
tionem  obiecerit,  quod  non  et  me  reum  postulavit/ 
Quae  vox  et  statim  excepta  et  postea  multo  sermone 

9  celebrata  est.  Divus  quidem  Nerva  (nam  privatus 
quoque  attendebat  his  quae  recte  in  publico  fierent) 
missis  ad  me  gravissimis  litteris  non  mihi  solum 
verum   etiam   saeculo   est  gratulatus,  cui  exemplum 

10  (sic  enim  scripsit)  simile  antiquis  contigisset.  Haec, 
utcumque  se  habent,  notiora  clariora  maiora  tu  facies  : 
quamquam  non  exigo  ut  excedas  actae  rei  modum. 
Nam  nee  historia  debet  egredi  veritatem  et  honeste 
factis  Veritas  sufficit.     Vale. 

XXXIII.  4.  dissipare:  sc.  eos.  5.  necessitudo:  intimate  rela- 
tion. 7.  impietatis:  treason.  8.  praevaricationem  obiecerit:  has 
charged  with  collusion. 


BOOK    VIII. 


IV. 

Pliny  praises  Caninius'  intention  to  write  a  poetical  account  of  Trajan's 
wars  in  Dacia.  He  discusses  the  wealth  of  material,  the  difficulty 
of  the  subject,  and  insists  that  Caninius  must  send  the  poem  to  him. 

C.  PLINIUS  CANINIO  SUO  S. 

Optime  facis  quod  bellum  Dacicum  scribere  paras,    i 
Nam  quae  tarn  recens,  tarn  copiosa,  tain  lata,  denique 
tarn  poetica,  et  quamquam  in  verissimis  rebus,  tarn 
f abulosa  materia  ?     Dices  inmissa  terris  nova  flumina,    2 
novos  pontes  fluminibus  iniectos,  insessa  castris  mon- 
tium  abrupta,  pulsum  regia,  pulsum  etiam  vita  regem 
nihil  desperantem;    super  haec,  actos  bis  triumphos, 
quorum  alter  ex  invicta  gente  primus,  alter  novissi- 
mus  fuit.      Una  sed  maxima  difficultas,  quod   haec    3 
aequare   dicendo  arduum   immeiisum,  etiam  tuo   in- 
genio,  quamquam  altissime  adsurgat  et  amplissimis 
operibus  increscat.     Non  nullus  et  in  illo  labor  ut  bar- 
bara  et  fera  nomina,  in  primis  regis  ipsius,  Graecis 
versibus  non  resultant.     Sed  nihil  est  quod  non  arte    4 
curaque,  si  non  potest  vinci,  mitigetur.     Praeterea,  si 
datur  Homero  et  mollia  vocabula  et  Graeca  ad  levita- 

IV.   2.    inmissa:  turned  into.  — regia.:  palace.     3.  resultent:  ^i 
into. 

75 


76  C.  PLINI 

tern  versus  contrahere,  extendere,  inflectere,  cur  tibi 
similis  audentia,  praesertim  non  delicata  sed  necessa- 

5  ria,  non  detur  ?  Proinde  iure  vatum  invocatis  dis,  et 
inter  eos  ipso  cuius  res  opera  consilia  dicturus  es, 
immitte  rudentes,  pande  vela,  ac  si  quando  alias,  toto 
ingenio  vehere.     Cur  enim  non  ego  quoque   poetice 

6  cum  poeta  ?  lUud  iam  nunc  paciscor :  prima  quaeque 
ut  absolveris,  mittito,  immo  etiam  ante  quam  absolvas, 
sicut  erunt  recentia  et  rudia  et  adhuc  similia  nascen- 

7  tibus.  Eespondebis  non  posse  perinde  carptim  ut 
contexta,  perinde  incohata  placere  ut  effecta.  Scio. 
Itaque  et  a  me  aestimabuntur  ut  coepta,  spectabuntur 
ut  membra  extremamque  limam  tuam  opperientur  in 
scrinio  nostro.  Patere  hoc  me  super  cetera  habere 
amoris  tui  pignus  ut  ea  quoque   norim   quae   nosse 

8  neminem  velles.  In  summa,  potero  fortasse  scripta 
tua  magis  probare  laudare,  quanto  ilia  tardius  cautius- 
que,  sed  ipsum  te  magis  amabo  magisque  laudabo, 
quanto  celerius  et  incautius  miseris.     Vale. 

XVII. 

Description  of  an  overflow  of  the  Tiber  and  Anio. 

C.  PLINIUS  MACRINO  SUO  S. 

1  Num  istic  quoque  inmite  et  turbidum  caelum  ? 
Hie  adsiduae  tempestates  et  crebra  diluvia.  Tiberis 
alveum  excessit  et  demissioribus  ripis  alte  superfundi- 

IV.  4.  delicata:  of  ajfectation.  5.  ipso:  sc.  Traiano.  — immitte 
rudentes:  hend  to  your  oars.  7.  carptim:  piece  hy  piece.  —  limam: 
file,  i.e.  of  criticism.  —  opperientur:  will  await. 

XVII.  1.  istic:  «/iere.  — diluvia:  floods. 


EPISTULARUM   VIII.  4,  17.  77 

tiir.     Quamquam  fossa  quam  providentissimus  impe-    2 
rator  fecit  exhaustus,  premit  valles,  innatat  campis, 
quaqiie  planum  solum,  pro  solo  cernitur.     Inde  quae 
solet   flumina   accipere   et   permixta   devehere   velut 
obvius  sistere   cogit,  atque   ita  alien  is   aquis   operit 
agios    quos    ipse    non   tangit.      Anio,    delicatissimus    3 
amnium   ideoque   adiacentibus   villi s   velut   invitatus 
retentusque,  magna  ex  parte  nemora  quibus  inumbra- 
tur  f  regit  et  rapuit :    submit  montes  et  decide iitium 
mole  pluribus  locis  clausus,  dum  amissum  iter  quaerit, 
impulit  tecta  ac  se  super  ruinas  eiecit  atque  extulit. 
Viderunt  quos  excelsioribus  terris  ilia  tempestas  depre-    4 
hendit  alibi  divitum  apparatus  et  gravem  supellectilem, 
alibi  instrumenta  ruris,  ibi  boves  aratra  rectores,  hie 
soluta  et  libera  armenta,  adque  inter  haec  arborum 
truncos  aut  villarum  trabes,  varie  lateque  fluitantia. 
Ac  ne  ilia  quidem  malo  vacaverunt  quae  non  ascendit    5 
amnis.     Nam  pro  amne  imber  adsiduus  et  deiecti  nu- 
bibus   turbines,  proruta  opera  quibus   pretiosa  rura 
cinguntur,  quassata  adque  etiam  decussa  monimenta. 
Multi  eiusmodi  casibus  debilitati,  obniti,  obtriti,  et 
aucta  luotibus  damna.     Ne  quid  simile  istic  pro  men-    6 
sura  periculi  vereor  teque  rogo,  si  nihil  tale,   quam 
maturissime  sollicitudini  meae  consulas,  sed  et  si  tale, 
id  quoque  nunties.     Nam  paulum  differt  patiaris  ad- 
versa  an   exspectes;    nisi   quod   tamen    est    dolendi 
modus,  non  est  timendi.     Doleas  enim  quantum  scias 
accidisse,  timeas  quantum  possit  accidere.     Vale. 


XVII.  2.  solum:  surface  of  the  ground.  — ohyivLs:  hindering  their 
course.  S.  de\ica.\iBBimviS :  most  delightful.  4.  trabes:  beams.  5.  luc- 
tibus :  grief  (at  the  loss) . 


78  C.   PLINI 


XX. 


People  will  go  a  long  way  to  see  strange  sights,  but  neglect  those  near 
at  hand.  Pliny  then  describes  fully  the  floating  islands  in  Lake 
Vadimo. 

C.  PLINIUS  GALLO  SUO  S. 

1  Ad  quae  noscenda  iter  ingredi,  transmittere  mare 
solemus,  ea  sub  oeulis  posita  neglegimus,  seu  qui  ita 
natura  comparatum  ut  proximorum  incuriosi  longinqua 
sectemur,  seu  quod  omnium  rerum  cupido  languescit, 
cum  facilis  occasio,  seu  quod  differimus  tamquam  saepe 

2  visuri  quod  datur  videre,  quotiens  velis  cernere.  Qua- 
cumque  de  causa,  permulta  in  urbe  nostra  iuxtaque 
urbem  non  oeulis  modo  sed  ne  auribus  quidem  novi- 
mus,  quae  si  tulisset  Achaia,  Aegyptos,  Asia  aliave 
quaelibet  miraculorum  ferax  commendatrixque  terra, 

3  audita  perlecta  lustrata  haberemus.  Ipse  certe  nuper 
quod  nee  audieram  ante  nee  videram  audivi  pariter  et 
vidi.  Exegerat  prosocer  mens  ut  Amerina  praedia  sua 
inspicerem.  Haec  perambulanti  mihi  ostenditur  subia- 
cens  lacus  nomine  Yadimonis :   simul  quaedam  incre- 

4  dibilia  narrantur.  Perveni  ad  ipsum.  Lacus  est  in 
similitudinem  iacentis  rotae  circumscriptus  et  undique 
aequalis :  nullus  sinus,  obliquitas  nulla,  omnia  dimensa, 
paria  et  quasi  artificis  manu  cavata  et  excisa.  Color 
caerulo  albidior,  viridior  et  pressior,  sulpuris  odor 
saporque  medicatus,  vis,  qua  fracta  solidantur,     Spa- 


XX.  1.  sectemur:  foUoio  after.  2.  commenda.trix:  which  recom- 
mends them  to  MS.  —  lustrata:  seen.  4.  rotae:  to/jee/.  —  caerulo 
albidior:  too  pale  to  be  blue.  — ■piessioi:  less  vivid.  — sai,]por:  taste. 
—  medicatus:  medicinal. — vis:  cohesiveness. 


EPISTULARUM  VIII.  20.  79 

tium  modicum,  quod  tamen  sentiat  ventos  et  fluctibus 
intumescat.  Nulla  in  hoc  navis  (sacer  enim),  sed  5 
innatant  insulae,  herbidae  omues  harundine  et  iunco, 
quaeque  alia  fecundior  palus  ipsaque  ilia  extremitas 
lacus  effert.  Sua  cuique  figura  ut  modus :  cunctis 
margo  derasus,  quia  frequenter  vel  litori  vel  sibi  inli- 
sae  terunt  terunturque.  Par  omnibus  altitudo,  par 
levitas ;  quippe  in  speciem  carinae  liumili  radice  de- 
scendunt.  Haec  ab  omni  latere  perspicitnr  eademque  6 
suspensa  pariter  et  mersa.  Tnterdum  iunctae  copula- 
taeque  et  continenti  similes  sunt,  interdum  discor- 
dantibus  ventis  digeruntur,  non  numquam  destitutae 
tranquillitate  singulae  fluitant.  Saepe  minores  maiori-  7 
bus  velut  cumbulae  onerariis  adhaerescunt,  saepe  inter 
se  maiores  minoresque  quasi  cursum  certamenque  de- 
sumunt ;  rursus  omnes  in  eundem  locum  adpulsae, 
qua  steterunt  promovent  terram,  et  modo  hac  modo 
ilia  lacum  reddunt  auferuntque ;  ac  turn  demum,  cum 
medium  tenuere,  non  contrahunt.  Constat  pecora  8 
herbas  secuta  sic  in  insulas  illas  ut  in  extremam 
ripam  procedere  solera  nee  prius  intellegere  mobile 
solum,  quam  litori  abrepta  quasi  inlata  et  inposita 
circumfusum  undique  lacum  paveant;  mox  quo  tulerit 
ventus  egressa,  non  magis  se  descendisse  sentire,  quam 
senserint  ascendisse.  Idem  lacus  in  flumen  egeritur,  9 
quod,  ubi  se  paulisper  oculis  dedit,  specu  mergitur 
alteque  conditum  meat,  ac  si  quid,  antequam  subduce- 
retur,  accepit,  servat  et  profert.      Haec  tibi  scripsi,  lo 

XX.  5.  hamndme:  reetZs,  — derasus:  .srraj?erf.  — inlisae:  colliding. 
0.  suspensa:  uliore  the  water.  7.  cumbulae:  s Art ^5.  —  promovent : 
extend.  —  reddunt  auferuntque :  enlarge  and  diminish.  9.  egeritur: 
Jiows  into.  —  meat :  Jfoics. 


80  C.  PLINI 

quia  nee  minus  ignota  quam  mihi  nee  minus  grata 
credebam.  Nam  te  quoque,  ut  me,  nihil  aeque  ac 
naturae  opera  delectant.     Vale. 


XXIV. 

Pliny  exhorts  Maximus,  who  has  been  sent  as  proconsul  to  Achaia,  to 
remember  that  he  rules  Greece,  the  cradle  of  all  culture,  and  to  act 
accordingly.  He  must  fulfil  the  promise  of  his  previous  offices,  and 
not  seem  to  fall  below  his  reputation, 

C.  PLINIUS  MAXIMO  SUO  S. 

1  Amor  in  te  mens  cogit,  non  ut  praecipiam  (neque 
enim  praeceptore  eges),  admoneam  tamen,  ut  quae  scis 

2  teneas  et  observes  aut  scias  melius.  Cogita  te  missum 
in  provinciam  Achaiam,  illam  veram  et  meram  Grae- 
ciam,  in  qua  primum  humanitas,  litterae,  etiam  fruges 
inventae  esse  creduntur;  missum  ad  ordinandum  sta- 
tum  liberarum  civitatum,  id  est,  ad  homines  maxime 
liberos,  quod  ius  a  natura  datum  virtute,  meritis,  ami- 

3  citia,  foedere  denique  et  religione  tenuerunt.  Eeve- 
rere  conditores  deos  et  nomina  deorum,  reverere  gloriam 
veterem  et  hanc  ipsam  senectutem,  quae  in  homine 
venerabilis,  in  urbibus  sacra.  Sit  apud  te  honor  anti- 
quitati,  sit  ingentibus  factis,  sit  fabulis  quoque.  Nihil 
ex  cuiusquam  dignitate,  nihil  ex  libertate,  nihil  etiam 

4  ex  iactatione  decerpseris.  Habe  ante  oculos  hanc  esse 
terram  quae  nobis  miserit  iura,  quae  leges  non  victis 
sed  petentibus  dederit,  Athenas  esse  quas  adeas,  Lace- 
daemonem  esse  quam  regas ;  qiiibus  reliquam  umbram 

XXIV.  2.  meram:  pure.    3.  iactatione :  6oas<w^.  — decerpseris; 
pluck  away. 


EPISTULARUM   VIII.  20,  24.  81 

et  residuum  libertatis   nomen  eripere   durum   ferum 
barbarum  est.     Vides  a  medicis,  quamquam   in   ad-    5 
versa  valitudine  nihil  servi  ac  liberi  differant,  mollius 
tamen  liberos  clementiusque  tractari.    Recordare  quid 
quaeque  civitas  fuerit,  non  ut  despicias  quod  esse  de- 
sierit*  absit  superbia  asperitas.      Nee  timueris  con-    6 
temptum.     An  contemnitur  qui  imperium,  qui  fasces 
habet,  nisi  humilis  et  sordidus  et  qui  se  primus  ipse 
contemn  it  ?     Male  vim  suam  potestas  aliorum  contu- 
meliis   experitur,  male   terrore  veneratio   adquiritur, 
longeque  valentior  amor  ad  optinendum   quod  veils 
quam  timor.    Nam  timor  abit,  si  recedas,  manet  amor, 
ac  sicut  ille  in  odium  hie  in  reverentiam  vertitur.     Te    7 
vero  etiam  atque  etiam   (repetam   enim)   meminisse 
oportet  officii  tui  titulum  ac  tibi  ipsum  interpretari, 
quale  quantumque  sit  ordinare  statum  liberarum  civi- 
tatum.    Nam  quid  ordinatione  civilius  ?  quid  libertate 
pretiosius  ?    Porro  quam  turpe,  si  ordinatio  eversione,    s 
libertas  servitute  mutetur  ?     Accedit  quod  tibi  certa- 
men  est  tecum :  onerat  te  quaesturae  tuae  fama,  quam 
ex  Bithynia  optimam  revexisti,  onerat   testimonium 
principis,  onerat  tribunatus,  praetura,  atque  haec  ipsa 
legatio  quasi  praemium  data.     Quo  magis  nitendum    9 
est  ne  in  longinqua   provincia   quam   suburbana,   ne 
inter  servientes  quam  liberos,  ne  sorte  quam  iudicio 
missus,  ne  rudis  et  incognitus  quam  exploratus  proba- 
tusque  humanior  melior  peritior  fuisse  videaris ;  cum 
sit  alioqui,  ut  saepe  audisti,  saepe  legisti,  multo  defor- 
mius  amittere  quam  non  adsequi  laudem.    Haec  velim  lo 
credas,  quod  initio  dixi,  scripsisse  me  admonentem, 

XXIV.  7.  ordinatione  civilius:  more  befitting  a  citizen  than  the 
reforming  of  a  constitution. 


82  C.  PLINI  EPISTULARUM   VIII.  24. 

non  praecipientem ;  quamquara  praecipientem  quoque. 
Quippe  non  vereor  in  amore  ne  modum  excesserim. 
Neque  enim  periculum  est  ne  sit  nimium  quod  esse 
maximum  debet.    Vale. 


BOOK    IX. 


XIX. 

Pliny  discusses  the  question  whether  Verginius  Rufus  by  his  epitaph, 
or  Frontinus  by  his  refusal  to  have  any,  showed  the  more  pride. 
Neither  acted  immodestly. 

C.  PLINIUS  RUSONI  SUO  S. 

Significas  legisse  te  in  quadam  epistula  mea  iussisse    i 
Verginium  Rufum  inscribi  sepulcro  suo, 

Hie  situs  est  Rufus,  pulso  qui  Vindice  quondam 
imperium  adseruit  non  sibi  sed  patriae. 

Reprehendis  quod  iusserit,  addis  etiam  melius  rectius- 
que  Frontinum,  quod  vetuerit  omnino  monumentum 
sibi  fieri,  meque  ad  extremum  quid  de  utroque  sentiam 
consulis.  Utrumque  dilexi,  miratus  sum  magis  quem  2 
tu  reprehendis,  atque  ita  miratus  ut  non  putarem  satis 
umquam  posse  laudari  cuius  nunc  mihi  subeunda  de- 
fensio  est.  Omnes  ego  qui  magnum  aliquid  memo-  3 
randumque  fecerunt  non  modo  venia  verum  etiam 
laude  dignissimos  iudico,  si  immortalitatem  quam 
meruere  sectantur  victurique  nominis  famam  supre- 
mis   etiam    titulis    prorogare   nituntur.      Nee    facile    4 

XIX.  1.  vetuerit: /or&a^/fi.  — ad  extremum:  at  the  end.    2.  sube- 
unda: undertaken.    3.  prorogare:  prolong. 

83 


84  C.  PLINI 

quemquam   nisi   Verginium    invenio    cuius    tanta   in 

5  praedicando  verecundia  quanta  gloria  ex  facto.  Ipse 
sum  testis,  familiariter  ab  eo  dilectus  probatusque, 
semel  omnino  me  audiente  provectum  ut  de  rebus  suis 
hoc  unum  referret,  ita  secum  aliquando  Cluvium  locu- 
tum  '  scis,  Vergini,  quae  historiae  fides  debeatur :  pro- 
inde  si  quid  in  historiis  meis  legis  aliter  ac  velis,  rogo 
ignoscas.'  Ad  hoc  ille  ^tune  ignoras,  Cluvi,  ideo  me 
fecisse  quod  feci,  ut  esset  liberum  vobis  scribere  quae 

6  libuisset '  ?  Age  dum,  hunc  ipsum  Frontinum  in  hoc 
ipso  in  quo  tibi  parcior  videtur  et  pressior  comparemus. 
Vetuit  exstrui  monumentum :  sed  quibus  verbis  ?  ^  in- 
pensa  monumenti  supervacua  est :  memoria  nostri 
durabit,  si  vita  meruimus.'  An  restrictius  arbitraris 
per  orbem  terrarum  legendum  dare  duraturam  memo- 
riam  suam  quam  uno  in  loco  duobus  versiculis  signare 

7  quod  feceris  ?  Quamquam  non  habeo  propositum  ilium 
reprehendendi,  sed  hunc  tuendi :  cuius  quae  potest 
apud  te  iustior  esse  defensio,  quam  ex  conlatione  eius 

8  quem  praetulisti  ?  Meo  quidem  iudicio  neuter  cul- 
pandus,  quorum  uterque  ad  gloriam  pari  cupiditate, 
diverso  itinere  contendit,  alter,  dum  expetit  debitos 
titulos,  alter,  dum  mavult  videri  contempsisse.     Vale. 

XIX.  4.  praedicando:  speaking  of  his  deeds.    6.  pressior:  more 
modest  —  restrictius :  more  modest.    8.  expetit:  seeks. 


EPISTULARUM  IX.    19,  23.  86 


XXIII. 

Pliny  relates  stories  which  prove  how  widely  he  is  known,  and  com- 
pares the  case  of  Demosthenes. 

C.  PLINIUS  MAXIMO  SUO  S. 

Frequenter  agenti  mihi  evenit  ut  centumviri,  cum    i 
diu  se  intra  iudicum  auctoritatem  gravitatemque  tenuis- 
sent,  omnes  repente  quasi  victi  coactique  consurgerent 
laudarentque ;    frequenter   e   senatu  famam,   qualem    2 
maxime  optaveram,  rettuli :  numquam  tamen  maiorem 
cepi   voluptatem,   quam    nuper  ex    sermone    Corneli 
Taciti.     Narrabat  sedisse  se  cum  quodam  Circensibus 
proximis:  hunc  post  varies  eriiditosque  sermones  re- 
quisisse  ^  Italicus  es  an  provincialis  ? '  se  respondisse 
*  nosti  me,  et  quidem  ex  studiis.'     Ad  hoc  ilium  ^  Taci-    3 
tus  es  an  Plinius  ?  '     Exprimere  non  possum  quam  sit 
iucundum  mihi  quod  nomina  nostra,  quasi  litterarum 
propria,  non  hominum,  litteris  redduntur,  quod  uter- 
que  nostrum  his  etiam  ex  studiis  notus  quibus  alitex 
ignotus  est.     Accidit  aliud  ante  pauculos  dies  simile.    4 
Recumbebat  mecum  vir  egregius,  Fadius  Rufinus,  super 
eum  municeps  ipsius,  qui  illo  die  primum  venerat  in 
urbem ;  cui  Rufinus,  demonstrans  me,  ^  vides  hunc  ?  ^ 
Multa  deinde  de  studiis  nostris.     Et  ille  '  Plinius  est ' 
inquit.     Verum   fatebor,  capio  magnum   laboris   mei    5 
fructum.     An,  si  Demosthenes  iure  laetatus  est  quod 
ilium  anus  Attica  ita  noscitavit,  outos  can  Arjfioa-6€vy^, 

XXill.  2.  Circensibus:  games  in  the  circus.  3.  propria:  belong- 
ing to.  5.  fatebor:  will  con/ess.  —  anus:  old  woman.  —  ovt6s  k<m 
AT)|iO<r6^v7]S :  that  is  Demosthenes. 


86  C.  PLINI 

6  ego  celebritate  nominis  mei  gaudere  non  debeo  ?  Ego 
vero  et  gaudeo  et  gaudere  me  dico.  Neque  enim 
vereor  ne  iactantior  videar,  cum  de  me  aliorum  iudi- 
cium,  non  meum  profero,  praesertim  apud  te,  qui  nee 
uUius  invides  laudibus  et  faves  nostris.     Vale. 


XXXIII. 

Pliny  relates  the  story  of  the  dolphin  playing  with  the  boy    on  the 
coast  of  Africa. 

C.  PLINIUS  CANINIO  SUO  S. 

1  Incidi  in  materiam  veram,  sed  simillimam  fictae 
dignamque  isto  laetissirao,  altissimo,  planeque  poetico 
ingenio,  incidi  autem,  dum  super  cenam  varia  miracula 
hinc  inde  referuntur.  Magna  auctori  fides:  tametsi 
quid  poetae  cum  fide  ?     Is  tamen  auctor  cui  bene  vel 

2  historiam  scripturus  credidisses.  Est  in  Africa  Hippo- 
nensis  colonia,  mari  proxiraa:  adiacet  navigabile  stag- 
num :  ex  hoc  in  modum  fluminis  aestuarium  emergit, 
quod  vice  alterna,  prout  aestus  aut  repressit  aut  inpulit, 

3  nunc  infertur  mari  nunc  redditur  stagno.  Omnis  hie 
aetas  piscandi,  navigandi,  atque  etiam  natandi  studio 
tenetur,  maxirae  pueri,  quos  otium  lususque  sollicitat. 
His  gloria  et  virtus  altissime  provehi :  victor  ille  qui 

4  longissime  ut  litus  ita  simul  natantes  reliquit.  Hoc 
certamine  puer  quidam  audentior  ceteris  in  ulteriora 
tendebat.      Delphinus    occurrit,    et   nunc    praecedere 

XXXni.  1.  hinc  inde:  by  this  one  and  that  one.  2.  stagnum: 
pond.  —  aestuarium :  aestuary.  —  vice  alterna :  alternately.  —  aestus : 
tide.     3.  provehi:  to  sivim  out. 


EPISTULARUM   IX.  23,  33.  87 

puerum,  nunc  sequi,  nunc  circumire,  postremo  subire, 
deponere,  iterum  subire,  trepidantemque  perferre  pri- 
mum  in  altum,  niox  flectit  ad  litus  redditque  terrae  et 
aequalibus.  Serpit  per  coloniam  fama:  concurrere  5 
omnes,  ipsum  puerum  tamquam  miraculum  aspicere, 
interrogare,  audire,  narrare.  Postero  die  obsident 
litus,  prospectant  mare  et  si  quid  est  mari  simile. 
Natant  pueri :  inter  hos  ille,  sed  cautius.  Delphinus 
rursus  ad  tempus,  rursus  ad  puerum  venit.  Fugit  ille 
cum  ceteris.  Delphinus,  quasi  invitet  et  revocet,  ex- 
ilit,  mergitur  variosque  orbes  inplicitat  expeditque. 
Hoc  altero  die,  hoc  tertio,  hoc  pluribus,  donee  homi-  6 
nes  innutritos  mari  subiret  timendi  pudor.  Accedunt 
et  adludunt  et  appellant,  tangunt  etiam  pertrectantque 
praebentem.  Crescit  audacia  experimento.  Maxime 
puer  qui  primus  expertus  est  adnatantis  iiisilit  tergo, 
fertur  referturque,  agnosci  se,  amari  putat,  amat  ipse : 
neuter  timet,  neuter  timetur:  huius  fiducia,  mansue- 
tudo  illius  augetur.  Nee  non  alii  pueri  dextra  laeva-  7 
que  simul  eunt  hortantes  monentesque.  Ibat  una  (id 
quoque  mirum)  delphinus  alius,  tantum  spectator  et 
comes.  Nihil  enim  simile  aut  faciebat  aut  patiebatur, 
sed  alterum  ilium  ducebat  reducebatque,  ut  puerum 
ceteri  pueri.  Incredibile,  tam  verum  tamen  quam  8 
priora,  delphinum  gestatorem  conlusoremque  puero- 
rum  in  terram  quoque  extrahi  solitum  harenisque 
siccatum,  ubi  incaluisset,  in  mare  revolvi.  Constat  9 
Octavium  Avitum,  legatum  pro  consule,  in  litus  educto 

XXXIII.  5.  Serpit:  .sprea(fs.  — exilit:  leaps  out  of  the  water.— 
orbes:  c/rc/e.?.  — inplicitat  expeditque:  swims  round  and  round  in. 
(J.  innutritos :  brought  up  by.  —  pertrectant :  handle.  —  mansuetudo : 
(arneness.  8.  gestatorem:  catTler.  —  conlusorem:  playmate.  —  in- 
caluisset :  had  become  warm.     <J.  educto :  sc.  delphini. 


88  C.  PLINI 

religione  prava  superfudisse  unguentum,  cuius  ilium 
novitatem  odoremque  in  altum  refugisse  nee  nisi  post 
multos  dies  visum  languidum  et  maestum,  mox  redditis 
viribus  priorem  lasciviam  et  solita  ministeria  repetisse. 

10  Confluebant  omnes  ad  spectaculum  m agist ratus,  quo- 
rum adventu  et  mora  modica  res  publica  novis  sumpti- 
bus  atterebatur.  Postremo  locus  ipse  quietem  suam 
secretumque   perdebat.      Placuit  occulte   interfici  ad 

11  quod  coibatur.  Haec  tu  qua  miseratione,  qua  copia 
deflebis,  ornabis,  attolles !  Quamquam  non  est  opus 
adfingas  aliquid  aut  adstruas  :  sufficit  ne  ea  quae 
sunt  vera  minuantur.     Vale. 


XXXVI. 

Pliny  describes  his  daily  life  at  his  Tuscan  villa. 

C.  PLINIUS  FUSCO  SUO  S. 

1  Quaeris  quemadmodum  in  Tuscis  diem  aestate  dis- 
ponam.  Evigilo  cum  libuit,  plerumque  circa  ho  ram 
primam,  saepe  ante,  tardius  raro :   clausae  fenestrae 

2  manent.  Mire  enim  silentio  et  tenebris  ab  iis  quae 
avocant  abductus,  et  liber  et  mihi  relictus,  non  oculos 
animo  sed  animum  oculis  sequor,  qui  eadem  quae  mens 
vident,  quotiens  non  vident  alia.  Cogito,  si  quid  in 
manibus,  cogito  ad  verbum  scribenti  emendantique 
similis,  nunc  pauciora  nunc  plura,  ut  vel  difficile  vel 

XXXIII.  9.  superfudisse:  poured  over.  —  lasciviam :  playfulness. 
—  ministeria:  sei-vices.  10.  atterebatur:  was  weakened.  —  occulte: 
.sec^-e^??/.  — interfici:  sc.  delphinem.  11.  deflebis:  weep  over.  — adfin- 
gas :  imagine. 

XXXVI.  2.  ad  verbum :  rnost  carefully. 


EPISTULAUUM   IX.   33,  ;i6.  89 

facile  componi  tenerive  potuerunt.  Notarium  voco  et 
die  admisso  quae  formaveram  dicto:  abit  rursusque 
revocatur  rursusque  dimittitur.  Ubi  hora  quarta  vel  3 
quinta  (neque  enim  certum  diinensuinque  tempus), 
ut  dies  suasit,  in  xystum  me  vel  cryptoporticum  con- 
fero,  reliqua  meditor  et  dicto.  Veliiculum  ascendo. 
Ibi  quoque  idem  quod  ambulans  aut  iacens.  Durat 
intentio  mutatione  ipsa  refecta :  paulum  redormio, 
dein  ambulo,  mox  orationem  Graecam  Latinamve 
clare  et  intente,  non  tam  vocis  causa  quam  stomachi 
lego  :  pariter  tamen  et  ilia  firraatur.  Iterum  ambulo, 
ungor,  exerceor,  lavor.  Cenanti  mihi,  si  cum  uxore  4 
vel  paucis,  liber  legitur:  post  cenam  comoedus  aut 
lyristes:  mox  cum  meis  ambulo,  quorum  in  numero 
sunt  eruditi.  Ita  variis  sermonibus  vespera  extendi- 
tur,  et  quam  quam  longissimus  dies  cito  conditur.  Non  5 
numquam  ex  hoc  ordine  aliqua  mutantur.  Nam  si  diu 
iacui  vel  ambulavi,  post  somnum  demum  lectionemque 
non  vehiculo  sed,  quod  brevius,  quia  velocius,  equo 
gestor.  Interveniunt  amici  ex  proximis  oppidis  par- 
temque  diei  ad  se  trahunt  interdumque  lasso  mihi  op- 
portuna  interpellatione  subveniunt.  Venor  aliquando,  6 
sed  non  sine  pugillaribus,  ut,  quamvis  nihil  ceperim, 
non  nihil  referam.  Datur  et  colonis,  ut  videtur  ipsis, 
non  satis  temporis,  quorum  mihi  agrestes  querellae 
litteras  nostras  et  haec  urbana  opera  commendant. 
Vale. 

XXXVI.  2.  abit:  sc.  notarius.  3.  xystum:  terrace.  —  crypto- 
porticum: corriilor.  4.  cito  conditur:  comes  quickly  to  an  oid. 
5.  interpellatione :  interruption.  —  subveniunt :  co7ne  to  my  rescue. 


BOOK    X. 


XCVI. 

Pliny  writes  to  Trajan  about  the  Christians  in  Bithynia,  and  asks 
advice  as  to  the  best  manner  of  treating  them.  He  states  his 
method  so  far  and  their  conduct.  The  spread  of  the  belief  necessi- 
tates immediate  action. 

C.  PLINIUS  TRAIANO  BIPERATORI. 

1  SoUemne  est  mihi,  domine,  omnia  de  quibus  dubito 
ad  te  referre.  Quis  enim  potest  melius  vel  cuncta- 
tionem  meam  regere  vel  ignorantiam  extruere  ?  Cog- 
nitionibus  de  Cbristianis  interfui  numquam :  ideo 
nescio  quid  et  quatenus  aut  puniri  soleat  aut  quaeri. 

2  Nee  mediocriter  haesitavi  sitne  aliquod  discrimen 
aetatum  an  quamlibet  teneri  nihil  a  robustioribus 
differant,  detur  paenitentiae  venia  an  ei  qui  omnino 
Christianus  fuit  desisse  non  prosit,  nomen  ipsum,  si 
flagitiis  careat,  an  flagitia  cohaerentia  nomini  punian- 
tur.     Interim  in  iis  qui  ad  me  tamquam  Cliristiani 

3  deferebantur  hunc  sum  secutus  modum.  Interrogavi 
ipsos  an  essent  Cliristiani.  Confitentes  iterum  ac 
tertio  interrogavi,  supplicium  minatus :  perseverantes 
duci  iussi.    Neque  enim  dubitabam,  qualecumque  esset 

XCVI.  1.  SoUemne:  customary.    2.  desisse;  to  have  ceased  to  he. 
3.  duci :  sc.  ad  supplicium. 

90 


C.   PL  IN  I   EPISTULAKUM   X.  96.  91 

quod  faterentur,  pertinaciam  certe  et  inflexibilem  ob- 
stinationem  debere  puniri.  Fuerunt  alii  similis  amen-  4 
tiae  quos,  quia  cives  Komani  erant,  adnotavi  in  urbem 
remittendos.  Mox  ipso  tractatu,  ut  fieri  solet,  diffun- 
dente  se  crimine  plures  species  inciderunt.  Propositus  6 
est  libellus  sine  auctore  multorum  nomina  continens. 
Qui  negabant  esse  se  Christianos  aut  fuisse,  cum  prae- 
eunte  me  deos  appellarent  et  imagini  tuae,  quam  prop- 
ter hoc  iusseram  cum  simulacris  numinum  adferri, 
ture  ac  vino  supplicarent,  praeterea  male  dicerent 
Christo,  quorum  nihil  posse  cogi  dicuntui*  qui  sunt 
re  vera  Christiani,  dimittendos  esse  putavi.  Alii  ab  6 
indice  nominati  esse  se  Christianos  dixerunt  et  mox 
negaverunt;  fuisse  quidem,  sed  desisse,  quidam  ante 
plures  annos,  non  nemo  etiam  ante  viginti  quoque. 
Omnes  et  imaginem  tuam  deorumque  simulacra  vene- 
rati  sunt  [ii]  et  Christo  male  dixerunt.  Adfirmabant  7 
autem  hanc  fuisse  summam  vel  culpae  suae  vel  erroris, 
quod  essent  soliti  stato  die  ante  lucem  convenire  car- 
menque  Christo  quasi  deo  dicere  secum  invicem,  seque 
Sacramento  non  in  scelus  aliquod  obstringere,  sed  ne 
furta,  ne  latrocinia,  ne  adulteria  committerent,  ne 
fidem  fallerent,  ne  depositum  appellati  abnegarent: 
quibus  peractis  morem  sibi  discedendi  fuisse,  rursus- 
que  ad  capiendum  cibum,  promiscuum  tamen  et  in- 
noxium;  quod  ipsum  facere  desisse  post  edictum 
meum,  quo  secundum  mandata  tua  hetaerias  esse 
vetueram.  Quo  magis  necessarium  credidi  ex  duabus  8 
ancillis,  quae  ministrae  dicebantur,  quid  esset  veri  et 
per  tormenta  quaerere.    Nihil  aliud  inveni  quam  super- 

XCVI.  5.  ture:  incense.    7.  Sacramento:  an  oatA.  — depositum: 
a  tru«^  —  hetaerias :  brotherhoods. 


92  C.  PLINI  EPISTULARUM   X.  96,  97. 

stitionem  pravam  inmodicam.  Ideo  dilata  cognitione 
9  ad  consuleiidum  te  decucurri.  Visa  est  enim  mihi  res 
digna  consultatione,  maxime  propter  periclitantiuin 
numerum.  Multi  enim  omnis  aetatis,  omnis  ordinis, 
utriusque  sexus  etiam,  vocantur  in  periculum  et  voca- 
buntur.  Neque  civitates  tantum  sed  vicos  etiam  atque 
agros  superstitionis  istius  contagio  pervagata  est ;  quae 
10  videtur  sisti  et  corrigi  posse.  Certe  satis  constat  prope 
iam  desolata  templa  coepisse  celebrari  et  sacra  sollem- 
nia  diu  intermissa  repeti  pastumque  venire  victimarum, 
cuius  adhuc  rarissimus  emptor  inveniebatur.  Ex  quo 
facile  est  opinari  quae  turba  hominum  emendari  possit, 
si  sit  paenitentiae  locus. 

XCVII. 

Trajan  replies  that  no  general  ruling  can  be  made.    Cases  differ. 
TRAIANUS  PLINIO  S. 

1  Actum  quem  debuisti,  mi  Secunde,  in  excutiendis 
causis  eorum  qui  Christiani  ad  te  delati  fuerant  secutus 
es.     Neque  enim  in  universum  aliquid  quod  quasi  cer- 

2  tam  formam  habeat  constitui  potest.  Conquirendi  non 
sunt:  si  deferantur  et  arguantur,  puniendi  sunt,  ita 
tamen  ut  qui  negaverit  se  Christianum  esse  idque  re 
ipsa  manifestum  fecerit,  id  est  supplicando  diis  nos- 
tris,  quamvis  suspectus  in  praeteritum,  veniam  ex 
paenitentia  inpetret.  Sine  auctore  vero  propositi 
libelli  in  nuUo  crimine  locum  habere  debent.  Nam  et 
pessimi  exempli  nee  nostri  saeculi  est. 

XCVI.  9.  periclitantium :  those  in  danger.    10.  pastum:  food.— 
venire :  to  he  sold. 

XCVII.  1.  Actum:  me</io<^.  —  in  universum :  as  a  general  rule . 


Announceinent, 


THE  STUDENTS'  SERIES  OF  LATIN  CLASSICS. 

tJNDER  THB   BDITORLAX   SUPBRVISION   OF 

ERNEST  MONDELL  PEASE,  A.M., 
Lelnnd  Stanford  Junior  University, 

AND 

HARRY  THURSTON  PECK,  Ph.D.,  L.H.D., 
Columbia  College. 


This  Series  will  contain  those  portions  of  the  Latin 
authors  that  are  usually  read  in  American  schools  and 
colleges;  and  to  meet  the  growing  demand  for  more 
liberal  courses  such  other  portions  will  be  included  as 
are  well  fitted  for  classroom  use,  but  which  have  hitherto 
lacked  suitable  editions.  In  order  to  furnish  permanent 
editions  of  uniform  merit  the  work  is  distributed  among 
a  large  number  of  special  editors,  and  the  several  editions 
will  be  based  for  the  most  part  upon  approved  German 
editions. 

While  thus  profiting  by  the  valuable  results  of  German 
scholarship,  which  give  the  assurance  of  marked  excel- 
lence to  the  Series,  each  editor  will  nevertheless  verify 
all  the  statements  of  the  original,  and  add  to  and  alter 
them  as  much  as  may  be  necessary  to  adapt  his  work  to 
the  needs  of  American  students. 

The  text  will  be  carefully  revised,  and  will  be  followed 
in  a  separate  part  of  the  book  by  a  full  commentary  and 
index. 

The  Series  will  also  contain  elementary  and  supple- 
mentary works  prepared  by  competent  scholars.  Every 
effort  will  be  made  to  give  the  books  a  neat  and  attrac- 
tive appearance. 


The  following  volumes  are  now  ready  or  in  preparation : 

CATULLUS,  Selections,  based  upon  tlfe  edition  of  Riese.  By  Thomas 
B.  Lindsay,  Ph.D.,  Professor  in  Boston  University. 

CICEBO,  Tusculan  Disputations,  Books  I  and  II.  By  Professor 
Peck.  Nearly  Ready. 

CICEBO,  De  Oratore,  Book  I,  based  upon  the  edition  of  Sorof.  By 
W.  B.  Owen,  Pli.D.,  Professor  in  Lafayette  College. 

CICEBO,  Select  Letters,  based  in  part  upon  the  edition  of  Siipfle- 
Buckel.     By  Professor  Pease. 

GELLIUS,  Selections.    By  Professor  Peck. 

HOB  ACE,  Odes  and  Epodes.  By  Paul  Shorey,  Ph.D.,  Professor  in 
the  Chicago  University.  Nearly  Ready. 

HOBACE,  Satires  and  Epistles,  based  upon  the  edition  of  Kiessling. 
By  James  H.  Kirkland,  Ph.D.,  Professor  in  Vauderbilt  Uni- 
versity. Ready. 

JUVENAL,  based  upon  the  edition  of  Weidner.  By  Henry  Clark 
Johnson,  A.M.,  LL.B.,  President  of  the  Central  High  School, 
Philadelphia. 

LIVY,  Books  XXI  and  XXII,  based  upon  the  edition  of  Wolfflin.  By 
John  K.  Lord,  Ph.D.,  Professor  in  Dartmouth  College.        Ready. 

LUCBETIUS,  De  Berum  Natura,  Book  III.  By  W.  A.  Merrill,  Ph.D., 
Professor  in  the  Indiana  University. 

OVID,  Selections  from  the  Metamorphoses,  based  upon  the  edition  of 
Meuser-Egen.  By  B.  L.  Wiggins,  A.M.,  Professor  in  the  University 
of  the  South.  Nearly  Ready. 

PETBONIUS,  Cena  Trimalchionis,  based  upon  the  edition  of  BUcheler. 
By  W.  E.  Waters,  Ph.D.,  Professor  in  the  University  of  Cincinnati. 

PLAUTUS,  Menaechmi,  based  upon  the  edition  of  Brix.  By  Harold 
N.  Fowler,  Ph.D.,  Professor  in  the  Western  Reserve  University. 

Ready. 

QUINTILIAN,  Book  X  and  selections  from  Book  XII,  based  upon  the 
edition  of  Kruger.  By  Carl  W.  Belser,  Ph.D.,  Professor  in  the 
University  of  Colorado. 

SALLUST,  Catiline,  based  upon  the  edition  of  Schmalz.  By  Charles 
G.  Herbermann,  Ph.D.,  LL.D.,  Professor  in  the  College  of  the 
City  of  New  York,  Ready. 


SENECA,  Select  Letters.    By  E.  C.  Winslow,  A.M. 

TACITUS,  Annals,  Book  I  and  selections  from  Book  11,  based  upon 
the  edition  of  Nipperdey-Andresen.  By  E.  M.  Hydk,  PhJD.,  Pro- 
fessor in  Lehigh  University. 

TACITUS,  Oermania  and  Agricola,  based  upon  the  editions  of  Schwei- 
zer-Sidler  and  Drager.  By  A.  G.  Hopkins,  Ph.D.,  Professor  in 
Hamilton  College.  Ready. 

TACITUS,  Histories,  Book  I  and  selections  from  Books  II-Y,  based 
upon  the  edition  of  Wolif.  By  Edward  H.  Spieker,  Ph.D.,  Pro- 
fessor in  the  Johns  Hopkins  University. 

TEBENCE,  Phormio,  based  upon  the  edition  of  Dziatzko.  By  Herbert 
C.  Elmer,  Ph.D.,  Assistant  Professor  in  the  Cornell  University. 

TIBULLUS  AND  PEOPERTIUS,  Selections,  based  upon  the  edition  of 
Jacoby.  By  Henry  F.  Burton,  A.M.,  Professor  in  the  University 
of  Rochester. 

VELLEIUS  PATEKCULUS,  Historia  Romana,  Book  11.  By  F.  E.  Rock- 
wood,  A.M.,  Professor  in  Bucknell  University.  Ready. 

LATIN  COMPOSITION  FOR  COLLEGE  USE.  By  Walter  Miller, 
A.M.,  Professor  in  the  Leland  Stanford  Jr.  University.  Ready. 

HAND-BOOK  OF  LATIN  SYNONYMS.    By  Mr.  Miller. 

A  FIRST  BOOK  IN  LATIN.  By  Hiram  Tuell,  A.M.,  Principal  of 
the  Milton  High  School,  Mass.,  and  Harold  N.  Fowler,  Ph.D., 
Western  Reserve  University  Ready. 

EXERCISES  IN  LATIN  COMPOSITION,  FOR  SCHOOLS.  By  M.  Grant 
Daniell,  A.M.,  Principal  of  Chauiicy-Hall  School,  Boston.     Ready. 

THE  PRIVATE  LIFE  OF  THE  ROMANS,  a  manual  for  the  use  of 

schools  and  colleges.    By  Harriet  Waters  Preston  and  Louise 
Dodge.  Ready. 

ATLAS  ANTIQUUS.  Twelve  maps  of  the  ancient  world,  for  schools  and 
colleges.    By  Dr.  Henry  Kiepert,  M.  R.  Acad.,  Berlin.        Ready. 

Tentative  arrangements  have  been  made  for  other  books  not  ready 
to  be  announced.  

LEACH,  SHEWELL,   &   SANBORN, 

Boston,  New  York,  and  Chicago. 


1 


